An toàn thông tin mạng là gì? Khái niệm và cách bảo vệ (2026)

Ngày đăng: Ngày cập nhật:

Cập nhật ngày 01/11/2026: Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026. Luật An toàn thông tin mạng số 86/2015/QH13 hết hiệu lực từ ngày này. Nội dung dưới đây dùng khái niệm theo luật hiện hành; những thuật ngữ cũ chỉ được nhắc để giải thích cách gọi phổ biến.

Hệ thống đã được xác định cấp độ theo luật cũ tiếp tục giữ cấp độ đã xác định; trong 12 tháng kể từ 01/07/2026, chủ quản phải đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn và biện pháp bảo vệ tương ứng theo luật mới. Giấy phép đã cấp theo luật cũ còn giá trị đến hết thời hạn ghi trên giấy phép. Xem Luật An ninh mạng 116/2025/QH15, đặc biệt Điều 44 và 45.

An toàn thông tin mạng là gì?

Trong giao tiếp thông thường, “an toàn thông tin”, “bảo mật thông tin” và “an toàn thông tin mạng” thường được dùng để nói về việc bảo vệ dữ liệu, tài khoản và hệ thống trước truy cập, sử dụng, tiết lộ, sửa đổi hoặc phá hoại trái phép. Khi viện dẫn pháp luật hiện hành, cần dùng đúng thuật ngữ của văn bản áp dụng cho hoạt động cụ thể.

Khoản 2 Điều 2 Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 định nghĩa an ninh thông tin mạng là sự bảo đảm tính nguyên vẹn, tính bảo mật và tính khả dụng của thông tin trên không gian mạng; đồng thời ngăn việc truy cập, sử dụng, tiết lộ, sửa đổi trái phép, phá hoại hoặc hành vi khác đe dọa hay gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Ba thuộc tính thường được diễn giải là: thông tin không bị thay đổi trái phép (toàn vẹn), chỉ người được phép mới truy cập (bảo mật), và người có thẩm quyền có thể truy cập khi cần (khả dụng).

Vì vậy, bảo vệ thông tin không chỉ là cài phần mềm diệt mã độc. Cần kết hợp quy định nội bộ, kiểm soát truy cập, biện pháp kỹ thuật, đào tạo nhân sự và kế hoạch ứng phó khi xảy ra sự cố.

Vì sao cá nhân và doanh nghiệp cần bảo vệ thông tin?

  • Giảm nguy cơ lộ dữ liệu: hạn chế lộ thông tin định danh, hồ sơ khách hàng, dữ liệu nhân sự, bí mật kinh doanh và thông tin đăng nhập.
  • Duy trì hoạt động: giảm nguy cơ gián đoạn hệ thống, mất dữ liệu hoặc không thể truy cập dịch vụ khi có sự cố.
  • Bảo vệ quyền và uy tín: xử lý dữ liệu có trách nhiệm giúp giảm thiệt hại cho người có dữ liệu và các bên liên quan.
  • Chủ động tuân thủ: xác định đúng luật, quy định chuyên ngành và nghĩa vụ áp dụng cho loại dữ liệu, hệ thống, lĩnh vực hoạt động cụ thể.

Các cấp độ hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng 2025

Điều 8 Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 quy định 5 cấp độ, căn cứ mức độ tổn hại có thể xảy ra đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, cũng như lợi ích công cộng khi hệ thống gặp sự cố hoặc có hành vi vi phạm pháp luật về an ninh mạng:

  1. Cấp độ 1: có thể làm tổn hại quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
  2. Cấp độ 2: có thể làm tổn hại nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc làm tổn hại lợi ích công cộng.
  3. Cấp độ 3: có thể gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng cho tổ chức, cá nhân; tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích công cộng; ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội hoặc an ninh quốc gia theo tiêu chí tại luật.
  4. Cấp độ 4: có thể gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng đến lợi ích công cộng, trật tự, an toàn xã hội hoặc gây tổn hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia.
  5. Cấp độ 5: có thể gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng đến an ninh quốc gia.

Đây là tiêu chí khái quát theo luật. Không thể chỉ dựa vào quy mô doanh nghiệp, loại website hoặc tên hệ thống để tự kết luận cấp độ. Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, thẩm quyền và trình tự xác định; chủ quản cần rà soát văn bản hướng dẫn đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.

Chuyển tiếp: theo khoản 1 Điều 45, hệ thống đã được xác định cấp độ theo Luật 86/2015/QH13 tiếp tục giữ cấp độ đó từ 01/07/2026; trong 12 tháng kể từ ngày này phải đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn và biện pháp bảo vệ tương ứng với cấp độ theo luật mới. Không hiểu quy định này là miễn rà soát hoặc tự động gia hạn mọi thủ tục.

Cách bảo vệ thông tin cá nhân và hệ thống của doanh nghiệp

Với cá nhân

  • Dùng mật khẩu dài, riêng cho từng tài khoản; cân nhắc dùng trình quản lý mật khẩu và bật xác thực đa yếu tố (MFA) khi dịch vụ hỗ trợ.
  • Cập nhật hệ điều hành, trình duyệt và ứng dụng; chỉ cài phần mềm từ nguồn đáng tin cậy.
  • Kiểm tra người nhận, tên miền và yêu cầu bất thường trước khi bấm liên kết, mở tệp hoặc cung cấp thông tin; không gửi mật khẩu hay mã xác thực một lần (OTP) cho người khác.
  • Rà soát quyền ứng dụng, quyền chia sẻ tệp và phiên đăng nhập; đăng xuất hoặc thu hồi quyền trên thiết bị không còn sử dụng.
  • Không cần đổi mật khẩu theo lịch một cách máy móc nếu chưa có dấu hiệu rủi ro; hãy đổi ngay khi nghi ngờ lộ lọt, bị sử dụng trái phép hoặc có cảnh báo xâm phạm. Đây là khuyến nghị an ninh thông tin, không phải quy định pháp luật Việt Nam.

Với doanh nghiệp

  • Lập danh mục dữ liệu và hệ thống, phân quyền theo nhiệm vụ, dùng tài khoản riêng và thu hồi quyền ngay khi nhân sự thay đổi vai trò hoặc nghỉ việc.
  • Bật MFA cho tài khoản quản trị, email, hệ thống từ xa và dịch vụ quan trọng; giám sát đăng nhập bất thường.
  • Cập nhật bản vá, cấu hình an toàn, bảo vệ thiết bị đầu cuối và kiểm soát phần mềm/tệp có nguy cơ độc hại.
  • Sao lưu dữ liệu định kỳ, tách bản sao lưu khỏi môi trường vận hành và thử khôi phục để bảo đảm bản sao dùng được.
  • Đào tạo nhân sự nhận diện lừa đảo, quy trình báo cáo sự cố và cách xử lý dữ liệu; quy định rõ trách nhiệm của nhà cung cấp có truy cập dữ liệu.
  • Xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố: đầu mối tiếp nhận, bước cô lập, bảo toàn chứng cứ, khôi phục và đánh giá nghĩa vụ thông báo theo quy định áp dụng.
  • Rà soát nghĩa vụ pháp lý theo loại dữ liệu, lĩnh vực và cấp độ hệ thống; không dùng checklist chung thay cho việc đánh giá hồ sơ cụ thể.

Các biện pháp như MFA, cập nhật phần mềm, nhận diện lừa đảo và dùng mật khẩu mạnh được các hướng dẫn an ninh mạng khuyến nghị. NIST khuyến cáo không bắt buộc đổi mật khẩu định kỳ một cách tùy tiện; cần đổi khi có bằng chứng mật khẩu bị xâm phạm. Xem NIST SP 800-63B.

Khi nào nên rà soát pháp lý chuyên sâu?

Doanh nghiệp nên rà soát khi vận hành hệ thống xử lý dữ liệu nhạy cảm hoặc quy mô lớn, thuộc lĩnh vực có quy định chuyên ngành, đang dùng cấp độ được phê duyệt theo luật cũ, cần xác định nghĩa vụ chuyển tiếp, hoặc chuẩn bị hồ sơ xin/cập nhật giấy phép về sản phẩm, dịch vụ liên quan. Điều 45 Luật 116/2025/QH15 quy định một số nội dung chuyển tiếp riêng cho cấp độ hệ thống, giấy phép đã cấp và sản phẩm, dịch vụ, giải pháp đã đưa vào sử dụng.

Việc luật cũ hết hiệu lực không đồng nghĩa mọi giấy phép cũ mất hiệu lực ngay: khoản 2 Điều 45 quy định giấy phép đã cấp tiếp tục có giá trị đến hết thời hạn ghi trên giấy phép. Hồ sơ mới và nghĩa vụ hiện tại cần đối chiếu Luật An ninh mạng cùng văn bản hướng dẫn và quy định chuyên ngành đang có hiệu lực.

Luật Dương Trí hỗ trợ rà soát yêu cầu pháp lý, xác định nhóm thủ tục phù hợp và chuẩn bị hồ sơ theo phạm vi dịch vụ được thống nhất. Thông tin về dịch vụ tư vấn an ninh mạng và thủ tục kinh doanh sản phẩm, dịch vụ liên quan cần được đối chiếu với quy định hiện hành cho từng trường hợp.

Câu hỏi thường gặp

“An toàn thông tin mạng” và “an ninh thông tin mạng” hiện nay có giống nhau không?

Trong giao tiếp, hai cách gọi có thể được dùng gần nghĩa khi nói về bảo vệ dữ liệu. Nhưng khi viện dẫn pháp luật hiện hành, cần dùng đúng khái niệm trong Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 và văn bản chuyên ngành. Luật An toàn thông tin mạng 86/2015/QH13 đã hết hiệu lực từ 01/07/2026.

Luật An ninh mạng hiện hành còn phân loại hệ thống theo 5 cấp độ không?

Có. Điều 8 Luật 116/2025/QH15 quy định 5 cấp độ với tiêu chí tác động được diễn đạt theo luật mới. Hệ thống đã xác định cấp độ theo luật cũ được xử lý theo điều khoản chuyển tiếp tại khoản 1 Điều 45.

Doanh nghiệp có bắt buộc đổi mật khẩu hàng tháng không?

Không có một lịch đổi mật khẩu áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp từ nội dung Luật An ninh mạng. Về thực hành bảo mật, nên dùng mật khẩu riêng, MFA và đổi khi có dấu hiệu lộ lọt hoặc bị xâm phạm; NIST không khuyến nghị bắt buộc đổi định kỳ tùy tiện.

Luật Dương Trí có thể hỗ trợ những việc gì?

Phạm vi có thể gồm rà soát căn cứ pháp lý, xác định nghĩa vụ cần xem xét, tư vấn hồ sơ và hỗ trợ thủ tục thuộc phạm vi dịch vụ. Kết luận cụ thể phụ thuộc hệ thống, dữ liệu, lĩnh vực và tình trạng giấy phép của doanh nghiệp.

Trao đổi thông tin qua Zalo Trao đổi thông tin qua Zalo Trao đổi thông tin qua Zalo
Trao đổi thông tin qua Zalo