Người được trợ giúp pháp lý tại Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, trợ giúp pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội. Luật Trợ giúp pháp lý 2017 (Luật số 11/2017/QH14) là văn bản pháp lý then chốt quy định về vấn đề này. Trong đó, Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý xác định rõ những đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí.

Hiểu rõ quy định này là vô cùng quan trọng để những người thuộc diện được trợ giúp biết được quyền lợi của mình và tiếp cận được sự hỗ trợ pháp lý kịp thời. Bài viết này chúng tôi sẽ phân tích chi tiết Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017, cung cấp cẩm nang đầy đủ và dễ hiểu cho bạn về các đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí.

1. Khái niệm Trợ giúp pháp lý

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Trợ giúp pháp lý 2017, “Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.”  

Theo tôi, khái niệm này đã thể hiện được tinh thần nhân văn rất rõ ràng: coi trợ giúp pháp lý không chỉ là một dịch vụ miễn phí, mà cả công cụ bảo đảm quyền con người.

Trong thực tiễn hành nghề, tôi từng đồng hành với nhiều khách hàng thuộc diện yếu thế; và chính nhờ sự trợ giúp pháp lý kịp thời mà họ tìm lại được niềm tin, dũng khí để bước vào hành trình bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Có thể nói, nếu không có cơ chế này, nhiều người đã phải chấp nhận thiệt thòi hoặc rơi vào bế tắc trước pháp luật.

2. Người được trợ giúp pháp lý là ai theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý?

Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 quy định về “Người được trợ giúp pháp lý”, xác định rõ các đối tượng được Nhà nước cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí. Cụ thể, người được trợ giúp pháp lý là:

1. Người có công với cách mạng.

2. Người thuộc hộ nghèo.

3. Trẻ em.

4. Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.

5. Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.

6. Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo.

7. Người thuộc một trong các trường hợp sau đây có khó khăn về tài chính:

a) Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ;

b) Người nhiễm chất độc da cam;

c) Người cao tuổi;

d) Người khuyết tật;

đ) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự;

e) Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình;

g) Nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người;

h) Người nhiễm HIV.

Chính phủ quy định chi tiết điều kiện khó khăn về tài chính của người được trợ giúp pháp lý quy định tại khoản này phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội.

3. Phân tích Chi tiết Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017

Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 quy định chi tiết về các đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí, chia thành hai nhóm chính: nhóm được trợ giúp pháp lý mặc nhiên và nhóm được trợ giúp pháp lý khi có khó khăn về tài chính.

3.1. Nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý mặc nhiên (không cần xét điều kiện tài chính) theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý

Đây là nhóm đối tượng được Nhà nước xác định là cần được ưu tiên hỗ trợ pháp lý do hoàn cảnh đặc biệt hoặc vị thế yếu thế trong xã hội. Dựa trên Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý, nhóm này bao gồm:

• Người có công với cách mạng: Được xác định theo Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Đây là sự ghi nhận và tri ân của Nhà nước đối với những người đã có đóng góp to lớn cho Tổ quốc.
• Người thuộc hộ nghèo : Được xác định theo chuẩn nghèo do Chính phủ quy định theo từng thời kỳ. Đây là nhóm đối tượng có hoàn cảnh kinh tế khó khăn nhất, cần được hỗ trợ để tiếp cận công lý.
• Trẻ em: Là người dưới 16 tuổi theo quy định của Luật Trẻ em. Trẻ em là đối tượng đặc biệt được pháp luật bảo vệ toàn diện, bao gồm cả quyền được tiếp cận công lý.
• Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn: Được xác định theo danh mục các xã, huyện, tỉnh thuộc vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn do Thủ tướng Chính phủ công nhận. Nhóm đối tượng này thường gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ pháp lý.
• Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi: Đây là nhóm người chưa thành niên phạm tội, cần được sự hỗ trợ đặc biệt của pháp luật trong quá trình tố tụng hình sự để đảm bảo quyền được bào chữa và xét xử công bằng.
• Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo: Tương tự như người thuộc hộ nghèo, nhưng được xác định theo chuẩn cận nghèo do Chính phủ quy định. Việc bổ sung đối tượng này thể hiện sự quan tâm đến những người tuy không thuộc diện hộ nghèo nhưng vẫn gặp khó khăn về kinh tế.

Luật sư Phạm Đình Tú (Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội) cho biết, việc xác định những nhóm “mặc nhiên” được trợ giúp là hoàn toàn cần thiết. Bởi lẽ, với trẻ em, người có công hay đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn, việc chứng minh thêm điều kiện tài chính chỉ làm tăng gánh nặng giấy tờ.

3.2. Nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý khi có khó khăn về tài chính tại Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý

Căn cứ điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý, nhóm này bao gồm những người thuộc các trường hợp được liệt kê dưới đây và có khó khăn về tài chính. Điều kiện khó khăn về tài chính được Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội của từng thời kỳ.

Do đó, việc xác định một người có thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo khoản này hay không cần căn cứ vào quy định cụ thể của Chính phủ về điều kiện khó khăn về tài chính. Các trường hợp được liệt kê (theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý) bao gồm:

• Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ: Thể hiện sự tri ân của Nhà nước đối với thân nhân của những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
• Người nhiễm chất độc da cam: Đây là những người chịu ảnh hưởng nặng nề do hậu quả của chiến tranh.
• Người cao tuổi: Người từ 60 tuổi trở lên theo quy định của Luật Người cao tuổi.
• Người khuyết tật: Được xác định theo Luật Người khuyết tật.
• Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự: Đây là nhóm người chưa thành niên bị xâm hại, cần được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
• Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình : Được xác định theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình.
• Nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người : Đây là những người bị xâm phạm nghiêm trọng về quyền con người.
• Người nhiễm HIV: Thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với những người sống chung với HIV/AIDS.

Để nhóm này thật sự phát huy tác dụng, tôi cho rằng quy trình chứng minh khó khăn tài chính cần được đơn giản hóa hơn, chẳng hạn tích hợp với dữ liệu bảo hiểm xã hội hoặc thu nhập khai báo thuế, để người dân không phải chạy nhiều cơ quan xin xác nhận.

4. Ý nghĩa của Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý

Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý mang ý nghĩa to lớn, thể hiện ở các khía cạnh sau:

• Bảo đảm quyền con người, quyền công dân: Hiến pháp Việt Nam khẳng định quyền bình đẳng trước pháp luật của mọi công dân. Điều 7 cụ thể hóa nguyên tắc này bằng việc tạo điều kiện cho những người yếu thế, có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế hoặc thuộc các nhóm dễ bị tổn thương được tiếp cận công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
• Thu hẹp khoảng cách tiếp cận pháp luật: Điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau có thể tạo ra rào cản trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý chất lượng. Điều 7 và hệ thống trợ giúp pháp lý giúp thu hẹp khoảng cách này, đảm bảo công bằng trong tiếp cận pháp luật cho mọi người dân.
• Góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Trợ giúp pháp lý là một trong những công cụ quan trọng để bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, góp phần xây dựng nhà

5. Thủ tục Yêu cầu Trợ giúp pháp lý

Để được trợ giúp pháp lý, người thuộc đối tượng quy định tại Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 cần thực hiện theo các bước sau:

• Nộp hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý: Hồ sơ bao gồm:
  • Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý (theo mẫu).
  • Giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý (ví dụ: giấy chứng nhận hộ nghèo, giấy khai sinh đối với trẻ em, giấy xác nhận người có công…). Có thể nộp bản chính để đối chiếu hoặc bản sao có chứng thực.
  • Các giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc (nếu có).
• Nơi nộp hồ sơ: Có thể nộp trực tiếp tại trụ sở của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cấp tỉnh/thành phố, Chi nhánh của Trung tâm, hoặc các tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý (tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật ký hợp đồng hoặc đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý với Sở Tư pháp).
• Hình thức nộp hồ sơ: Có thể nộp trực tiếp, gửi qua dịch vụ bưu chính, hoặc gửi qua fax, hình thức điện tử (trong trường hợp này, khi gặp người thực hiện trợ giúp pháp lý, người yêu cầu phải xuất trình bản chính hoặc nộp bản sao có chứng thực các giấy tờ chứng minh).

Kết luận

Tôi hoàn toàn đồng tình rằng trợ giúp pháp lý là một chính sách nhân văn, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với những người yếu thế trong xã hội. Không chỉ là cứu cánh cho những người yếu thế, mà còn để xã hội lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật. Nắm rõ Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 và thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý giúp người dân bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình. 

Khi gặp khó khăn pháp lý và thuộc đối tượng được trợ giúp, người dân nên chủ động liên hệ với các tổ chức trợ giúp pháp lý để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời. Bên cạnh đó, để chính sách này phát huy tối đa hiệu quả, theo tôi, cần đẩy mạnh tuyên truyền, đơn giản hóa thủ tục, và đặc biệt là nâng cao năng lực đội ngũ luật sư trợ giúp pháp lý. Có như vậy, quyền tiếp cận công lý của người dân mới được đảm bảo thực chất.

Bên cạnh việc tìm hiểu điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý về các đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí, một trong những yếu tố quan trọng người dân cần phải lưu ý để việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp là các vấn đề liên quan đến lao động.

Dịch vụ tư vấn pháp luật lao động của chúng tôi sẽ hỗ trợ bạn trong việc giải quyết các tranh chấp lao động, bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về lao động. Hãy để Luật Dương Trí đồng hành cùng bạn trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giải quyết những vướng mắc pháp lý liên quan đến lao động.

? Số điện thoại/Zalo: 0961.353.606

? Email: contact@luatduongtri.vn