07/08/2025 | Chia sẻ

Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản

Ngày đăng: 07/08/2025Tác giả: Phạm Đình AnhCập nhật: 26/08/2026

Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản là hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức công vụ và quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Trong bối cảnh đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, việc nhận diện và xử lý hành vi này ngày càng được pháp luật chú trọng và thực thi nghiêm minh. Cùng Luật Dương Trí khám phá chi tiết ngay sau đây.

1. Hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản là gì?

Lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản là hành vi phạm tội đặc biệt nguy hiểm, xảy ra khi một cá nhân có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức kinh tế – xã hội sử dụng vị trí công tác để chiếm đoạt tài sản của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân vì mục đích vụ lợi.

Theo quy định tại Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), đây là một trong những tội danh thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu, đồng thời xâm hại nghiêm trọng đến hoạt động đúng đắn của bộ máy công quyền.

1.1 Bản chất hành vi

Khác với tội tham ô tài sản, người thực hiện tội lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản không nhất thiết phải là người trực tiếp quản lý tài sản, mà chỉ cần có ảnh hưởng đến việc ra quyết định hoặc tổ chức thực hiện việc quản lý tài sản đó.

Ví dụ: một trưởng phòng có quyền phê duyệt chứng từ thanh toán, nhưng thông đồng với kế toán để nâng khống chi phí và chiếm đoạt tiền.

Hành vi này thường đi kèm với các hành vi như:

Làm giả hồ sơ, giấy tờ để rút tiền ngân sách;
Ép cấp dưới “lại quả”, trích phần trăm khi thực hiện dự án;
Duyệt chi sai mục đích nhưng chuyển khoản về tài khoản cá nhân hoặc người thân.

1.2 Mức độ nghiêm trọng và hệ lụy pháp lý

Tội danh này không chỉ vi phạm pháp luật hình sự, mà còn gây tổn thất kinh tế lớn và xói mòn niềm tin của xã hội vào bộ máy công quyền. Trong thực tế, nhiều vụ án liên quan đến lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản còn kéo theo các tội danh khác như:

Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản
Tội cố ý gây thương tích nếu cưỡng ép, đe dọa người khác cung cấp tài sản
Trách nhiệm hình sự với mức án lên tới tù chung thân, hoặc tịch thu tài sản

Nếu bạn hoặc tổ chức liên quan đến vụ việc có dấu hiệu của hành vi này, việc liên hệ luật sư tư vấn hình sự là điều cần thiết để đánh giá tình hình và có hướng xử lý phù hợp, tránh bị xử lý hình sự oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Chi tiết về tội lợi dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản

2. Cấu thành tội phạm

Để xác định một người phạm tội lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản, cần xét đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp cơ quan tố tụng xác định đúng bản chất hành vi, cũng như giúp cá nhân, tổ chức tự bảo vệ mình nếu bị điều tra oan sai.

2.1. Chủ thể

Chủ thể phải là người có chức vụ, quyền hạn, cụ thể:

Cán bộ, công chức, viên chức nhà nước;
Người giữ chức vụ quản lý trong doanh nghiệp, tổ chức được giao quản lý tài sản công;
Người không phải là cán bộ nhà nước nhưng được trao quyền thực hiện công vụ, quyền lực quản lý.

Ví dụ: giám đốc trung tâm y tế, hiệu trưởng trường công lập, trưởng phòng kế hoạch tài chính… đều có thể là chủ thể của tội lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản nếu có hành vi vi phạm.

2.2. Hành vi

Người phạm tội phải có hành vi lạm dụng quyền lực, ảnh hưởng chức vụ để:

Ép buộc cấp dưới “chia hoa hồng” từ ngân sách, hợp đồng;
Tự ý duyệt chi sai mục đích, ký các quyết định không đúng quy định pháp luật;
Thông đồng, cấu kết với bên ngoài để chiếm đoạt tài sản của Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội.

Hành vi này có tính chủ động, có chủ đích từ đầu và xâm phạm nghiêm trọng đến quyền sở hữu tài sản, khác hoàn toàn với lỗi vô ý hoặc sai sót do thiếu trách nhiệm.

2.3. Mục đích

Tội danh này chỉ cấu thành khi người phạm tội có động cơ vụ lợi, hướng đến chiếm đoạt, trục lợi cá nhân. Nếu hành vi không vì mục đích này, có thể bị truy cứu theo tội khác như tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc vi phạm quy định về quản lý tài sản.

Quy định về tội lợi dụng chức vụ chiếm đoạt tài sản

3. Mức hình phạt theo quy định pháp luật

Tội lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản là một trong những tội phạm về chức vụ bị xử lý rất nghiêm khắc theo Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Mức phạt được phân chia theo tính chất và mức độ vi phạm, từ khung cơ bản đến khung tăng nặng.

3.1. Khung hình phạt cơ bản

Đối với hành vi có giá trị tài sản chiếm đoạt từ 50 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, hoặc gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của cơ quan, tổ chức, người phạm tội có thể bị:

Phạt tù từ 7 năm đến 15 năm

Đây là mức hình phạt khá nghiêm khắc, thể hiện sự quyết liệt của pháp luật trong việc xử lý tội phạm tham nhũng và lợi dụng chức vụ để trục lợi cá nhân.

3.2. Khung tăng nặng

Trong trường hợp giá trị tài sản bị chiếm đoạt lớn, từ 200 triệu đồng trở lên, hoặc người phạm tội có hành vi tinh vi, có tổ chức, tái phạm nguy hiểm… thì sẽ bị truy cứu ở khung tăng nặng: