Luật Giá 2024 và những điểm mới cơ bản cần lưu ý

2. Những điểm mới cơ bản trong Luật Giá 2024

Luật Giá 2024 bao gồm 8 Chương và 75 Điều so với Luật Giá 2012, bao gồm những điểm mới cơ bản sau đây:

2.1. Bổ sung nguyên tắc áp dụng Luật Giá với các Luật khác có liên quan

Đây là quy định nhằm khắc phục cơ bản tồn tại và hạn chế giữa Luật Giá và các Luật chuyên ngành khác. Theo đó, Luật Giá sẽ có vai trò điều chỉnh toàn diện các vấn đề về quản lý, điều tiết giá và thẩm định giá.

Trong trường hợp có sự khác biệt về quy định giá giữa Luật Giá và các luật khác được ban hành trước khi Luật Giá có hiệu lực, thì sẽ áp dụng theo Luật Giá, ngoại trừ 06 trường hợp sau: giá đất; giá nhà ở; giá điện và các dịch vụ về điện; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; học phí, giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, giáo dục nghề nghiệp; tiền bản quyền khi khai thác, sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong trường hợp giới hạn quyền tác giả, giới hạn quyền liên quan, tiền đền bù đối với quyền sử dụng sáng chế được chuyển giao theo quyết định bắt buộc trong trường hợp người được chuyển giao quyền sử dụng sáng chế và người nắm độc quyền sử dụng sáng chế không thỏa thuận được, tiền đền bù đối với quyền sử dụng giống cây trồng được chuyển giao theo quyết định bắt buộc. Những trường hợp này sẽ thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Từ kinh nghiệm nhiều năm làm việc với doanh nghiệp, tôi nhận thấy quy định này có ý nghĩa lớn trong việc hạn chế tình trạng “chồng chéo pháp luật”. Trước đây, không ít doanh nghiệp loay hoay giữa Luật Giá và các luật chuyên ngành để tìm hướng áp dụng, vừa mất thời gian vừa phát sinh chi phí không cần thiết. Nay, khi Luật Giá được xác định là “luật gốc” trong phần lớn trường hợp, tôi tin các đơn vị sẽ có cơ sở vững chắc hơn để xây dựng kế hoạch kinh doanh dài hạn.

2.2. Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm

Luật Giá 2024 đã bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực giá, thẩm định giá theo từng nhóm đối tượng cụ thể, như đối với cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá, thẩm định giá; người có chức vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng thuộc cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá, thẩm định giá, Luật bổ sung hành vi mua chuộc, hối lộ; cấu kết, thỏa thuận để làm sai lệch mức giá hàng hóa, dịch vụ hoặc giá trị tài sản thẩm định giá nhằm vụ lợi, trục lợi; thông đồng về giá, thẩm định giá.

Đối với cá nhân, tổ chức, Luật bổ sung các hành vi: Cản trở hoạt động quản lý, điều tiết giá, thẩm định giá của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Làm, cung cấp chứng thư thẩm định giá giả hoặc sử dụng chứng thư thẩm định giá giả cho mục đích quy định tại khoản 4 Điều 55 của Luật này; Làm, cung cấp chứng thư thẩm định giá khi không đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá hoặc sử dụng chứng thư đó cho mục đích quy định tại khoản 4 Điều 55 của Luật này; ký chứng thư thẩm định giá, báo cáo thẩm định giá khi không là thẩm định viên về giá.

Đối với doanh nghiệp thẩm định giá, Luật bổ sung các hành vi: cung cấp dịch vụ thẩm định giá cho người có liên quan với doanh nghiệp thẩm định giá theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp; Phát hành khống chứng thư thẩm định giá; Mua chuộc, hối lộ; cấu kết, thỏa thuận để làm sai lệch mức giá hàng hóa, dịch vụ hoặc giá trị tài sản thẩm định giá nhằm vụ lợi, trục lợi; thông đồng về giá, thẩm định giá…Đặc biệt, ngoài hành vi bị nghiêm cấm của 05 nhóm đối tượng như Luật Giá 2012, Luật Giá 2024 đã bổ sung thêm 02 nhóm hành vi bị nghiêm cấm của đối tượng là hội đồng thẩm định giá và thành viên hội đồng thẩm định giá.

Theo quan sát thực tế của tôi, đây là một cải tiến quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch và công bằng trong hoạt động thẩm định giá. Trước kia, chỉ cần một chứng thư thẩm định thiếu khách quan cũng có thể khiến cả dự án rơi vào bế tắc, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và ngân hàng. Với những quy định chặt chẽ hơn, các hành vi gian dối, thông đồng sẽ bị thu hẹp “khoảng trống” tồn tại.

2.3. Ban hành kèm theo Danh mục hàng hóa, dịch vụ

Luật Giá 2024 đã ban hành kèm theo 2 danh mục hàng hóa, dịch vụ đó là Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá; Danh mục hàng hóa, dịch vụ do nhà nước định giá.

– Với Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá, Luật Giá 2024 đã bổ sung mặt hàng phân DAP, thức ăn chăn nuôi và thức ăn thủy sản, đồng thời đưa ra khỏi danh mục các mặt hàng quy định tại Luật Giá số: 11/2012/QH13 gồm điện, muối ăn và đường ăn. Theo đó, Danh mục tại Luật sẽ gồm 9 hàng hóa, dịch vụ là: Xăng, dầu thành phẩm; Khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG); Sữa dành cho trẻ em dưới 6 tuổi; Thóc tẻ, gạo tẻ; Phân đạm, phân DAP, phân NPK; Thức ăn chăn nuôi; Vắc – xin phòng bệnh cho gia súc, gia cầm; Thuốc bảo vệ thực vật theo quy định của pháp luật; Thuốc thuộc danh mục thuốc thiết yếu sử dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Quy định trong danh mục này giúp đảm bảo tính công khai, minh bạch, đặc biệt là ngăn chặn việc lạm dụng để mở rộng danh sách các mặt hàng thuộc diện bình ổn giá, bảo đảm tính pháp lý chắc chắn, ổn định, giúp doanh nghiệp, người dân đang kinh doanh những mặt hàng thuộc diện bình ổn giá có chiến lược kinh doanh phù hợp.

– Với Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá, Luật Giá 2024 đã quy định cụ thể các hàng hóa, dịch vụ, bổ sung một số hàng hóa, dịch vụ như dịch vụ vận chuyển khí thiên nhiên bằng đường ống cho sản xuất điện, dịch vụ kiểm định kỹ thuật máy móc, thiết bị, vật tư và các chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động…, đồng thời đưa ra khỏi danh mục sản phẩm thuốc lá điếu sản xuất trong nước, dịch vụ quy hoạch. Theo đó, Danh mục bao gồm 42 hàng hóa, dịch vụ gắn với thẩm quyền và hình thức định giá được quy định cụ thể, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện.

Để bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời, phù hợp với tình hình thực tiễn, Luật Giá 2024 cũng đã quy định trường hợp cần thiết phải điều chỉnh Danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá và Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá, trên cơ sở đề nghị của các Bộ, cơ quan ngang Bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Bộ Tài chính trình Chính phủ để trình Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Theo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý trong ngành, quy định bổ sung các mặt hàng như phân bón, thức ăn chăn nuôi vào danh mục là rất hợp lý. Đây đều là đầu vào thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp, gắn trực tiếp với sinh kế của hàng chục triệu nông dân. Sự điều chỉnh này không chỉ bảo vệ người sản xuất nhỏ lẻ mà còn góp phần ổn định thị trường lương thực – nền tảng quan trọng của an ninh quốc gia.

2.4. Bổ sung thêm tiêu chí danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá

Ngoài 3 tiêu chí tại Luật Giá 2012 (hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước sản xuất, kinh doanh; tài nguyên quan trọng và hàng dự trữ quốc gia; sản phẩm, dịch vụ công ích và dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước), Luật Giá 2024 đã bổ sung tiêu chí hàng hóa, dịch vụ thiết yếu có tính chất độc quyền trong mua bán hoặc có thị trường cạnh tranh hạn chế và ảnh hưởng lớn đến kinh tế – xã hội, đời sống người dân, sản xuất kinh doanh vào danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá. Do đó, hàng hóa, dịch vụ khi đáp ứng 1 trong 4 tiêu chí này sẽ thuộc trường hợp do Nhà nước định giá theo quy định.

2.5. Quy định cụ thể về kê khai giá

Nếu Luật Giá 2012 mới chỉ đề cập vấn đề kê khai giá tại điều về giải thích từ ngữ và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thì đến Luật Giá 2024 đã quy định thành điều riêng về kê khai giá (Điều 28), bao gồm các vấn đề về giá kê khai, hàng hóa, dịch vụ thực hiện kê khai, nội dung kê khai giá, đối tượng thực hiện kê khai giá và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong kê khai giá. Theo đó, giá kê khai là mức giá hàng hóa, dịch vụ do tổ chức kinh doanh hàng hóa, dịch vụ tự quyết định và được thông báo đến cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận kê khai. Hàng hóa, dịch vụ thực hiện kê khai bao gồm 04 nhóm sau: Hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục bình ổn giá; Hàng hoá, dịch vụ do Nhà nước định khung giá, giá tối đa, giá tối thiểu để các tổ chức định mức giá cụ thể bán cho người tiêu dùng; Hàng hóa, dịch vụ do doanh nghiệp quyết định theo giá tham chiếu; Hàng hóa, dịch vụ thiết yếu khác do Chính phủ ban hành.

2.6. Bổ sung quy định về Cơ sở dữ liệu về giá

Bổ sung quy định về Cơ sở dữ liệu về giá nhằm tăng cường cơ sở pháp lý cho việc triển khai việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá tại Bộ Tài chính đảm bảo kết nối với các Bộ, ngành, địa phương, phục vụ tốt cho yêu cầu công tác quản lý nhà nước về giá, thẩm định giá và nhu cầu xã hội. Luật Giá 2024 quy định cơ sở dữ liệu về giá gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá và cơ sở dữ liệu về giá tại địa phương. Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, UBND cấp tỉnh quyết định việc xây dựng cơ sở dữ liệu về giá tại địa phương để phục vụ công tác quản lý nhà nước về giá, thẩm định giá tại địa phương và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các doanh nghiệp thẩm định giá có trách nhiệm cập nhật thông tin dữ liệu về giá vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá; việc thu thập, lưu trữ, xử lý, bảo vệ và khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu về giá phải gắn với ứng dụng công nghệ thông tin. Luật cũng khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng cơ sở dữ liệu về giá.

Trong thực tiễn Luật Dương Trí đã tư vấn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khối FDI, chúng tôi thấy nhiều đơn vị lúng túng vì không biết tìm nguồn dữ liệu giá chính thống ở đâu. Do đó việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá sẽ giải quyết thẳng vào “nút thắt” này. Một hệ thống dữ liệu tập trung, minh bạch sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong nước và là tín hiệu tích cực để thu hút đầu tư nước ngoài.

3. Quy định chuyển tiếp theo Luật Giá 2024

Trong thời hạn 12 tháng từ ngày 1 tháng 7 năm 2024, những doanh nghiệp thẩm định giá đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá theo quy định tại Luật Giá 2012 phải bảo đảm điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá theo quy định tại Luật Giá 2024.

Sau thời hạn trên mà doanh nghiệp thẩm định giá không bảo đảm điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá theo quy định của Luật Giá 2024, Bộ Tài chính thực hiện thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá.

Người được cấp thẻ thẩm định viên về giá theo quy định của Luật Giá 2012 thì được tiếp tục đăng ký hành nghề thẩm định giá trong lĩnh vực thẩm định giá tài sản và thẩm định giá doanh nghiệp theo quy định của Luật Giá 2024.

Luật sư Phạm Đình Tú chia sẻ, quy định này thể hiện sự hợp lý và nhân văn khi các doanh nghiệp vốn quen vận hành theo Luật Giá 2012 đã có khoảng thời gian đủ để thích ứng, thay vì chịu cú sốc khi luật mới áp dụng ngay lập tức. Điều này vừa khuyến khích họ nâng cao chất lượng dịch vụ, hạn chế nguy cơ gián đoạn hoạt động kinh doanh.