Những lưu ý về Luật Y tế 2024 trong hoạt động khám chữa bệnh 

2. Những điều kiện cần để cá nhân được phép khám chữa bệnh theo Luật Y tế 2024

 2.1. Điều kiện để cá nhân được phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh

Trong Luật Y tế 2024, để có thể được phép khám bệnh, chữa bệnh, các cá nhân cần đáp ứng theo những quy định cụ thể như sau (Căn cứ theo Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023):

1. Cá nhân được phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

a) Có giấy phép hành nghề đang còn hiệu lực;

b) Đã đăng ký hành nghề, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 36 của Luật này;

c) Đáp ứng yêu cầu về sử dụng ngôn ngữ trong khám bệnh, chữa bệnh quy định tại Điều 21 của Luật này;

d) Có đủ sức khỏe để hành nghề theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế;

đ) Không thuộc trường hợp quy định tại Điều 20 của Luật này.

Theo Luật Y tế 2024, cá nhân muốn được phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam cần đảm bảo đủ 05 điều kiện sau:

1. Có giấy phép hành nghề hợp lệ;
2. Đã đăng ký hành nghề, trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định riêng;
3. Đáp ứng yêu cầu về ngôn ngữ chuyên môn y tế;
4. Có đủ điều kiện sức khỏe để hành nghề;
5. Không thuộc các trường hợp bị cấm hành nghề, ví dụ: đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang thi hành án hoặc mất năng lực hành vi dân sự.

2.2. Các trường hợp không cần đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 1

2. Cá nhân được khám bệnh, chữa bệnh mà không cần đáp ứng điều kiện quy định tại các điểm a, b và c khoản 1 Điều này trong các trường hợp sau đây:

a) Học viên, sinh viên, học sinh đang học tại cơ sở đào tạo thuộc khối ngành sức khỏe, người đang trong thời gian thực hành khám bệnh, chữa bệnh để cấp giấy phép hành nghề, người đang trong thời gian chờ cấp giấy phép hành nghề và chỉ được khám bệnh, chữa bệnh dưới sự giám sát của người hành nghề;

b) Nhân viên y tế thôn, bản, cô đỡ thôn, bản hoặc nhân viên y tế làm việc tại y tế cơ quan, đơn vị, tổ chức mà không thành lập cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chỉ được khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi hoạt động và sau khi đã hoàn thành chương trình đào tạo theo nội dung chuyên môn, nghiệp vụ do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định;

c) Đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 115 của Luật này;

d) Các đối tượng khác tham gia vào quá trình khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Chính phủ.

Một số trường hợp được phép tham gia hoạt động khám chữa bệnh mà không cần có giấy phép hành nghề, đăng ký hành nghề và đáp ứng yêu cầu ngôn ngữ theo Luật Y tế 2024, bao gồm:

• Học viên, sinh viên ngành y, người đang trong quá trình thực hành hoặc chờ cấp phép, nhưng phải có sự giám sát trực tiếp của người hành nghề;

• Y tế thôn bản, cô đỡ thôn bản hoặc nhân viên y tế tại các cơ quan không thành lập cơ sở khám chữa bệnh, sau khi đã hoàn tất đào tạo chuyên môn;

• Đối tượng thuộc khoản 1 Điều 115 (ví dụ: người tham gia khám bệnh nhân đạo);

• Và các đối tượng đặc biệt khác được Chính phủ quy định.

2.3. Trường hợp của người nước ngoài và cấp cứu cộng đồng theo Luật Y tế 2024

3. Người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài đã có giấy phép hành nghề do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của nước ngoài cấp được khám bệnh, chữa bệnh nhân đạo theo đợt, hợp tác đào tạo về y khoa có thực hành khám bệnh, chữa bệnh hoặc chuyển giao kỹ thuật chuyên môn trong khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật này mà không cần đáp ứng điều kiện quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều này.

4. Người tham gia cấp cứu tại cộng đồng mà không phải là cấp cứu viên ngoại viện thì không phải đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này.

Như vậy:

• Người nước ngoài hoặc Việt kiều có giấy phép hành nghề từ nước ngoài vẫn có thể tham gia khám chữa bệnh nhân đạo, đào tạo hoặc chuyển giao kỹ thuật tại Việt Nam mà không cần xin cấp lại giấy phép hành nghề trong nước;

• Người dân tham gia cấp cứu tại cộng đồng không bắt buộc phải đáp ứng các điều kiện về giấy phép hành nghề.

Từ trải nghiệm của cá nhân, tôi từng xử lý trường hợp một bác sĩ Việt Nam có bằng cấp quốc tế, được mời về làm việc tại một bệnh viện tuyến tỉnh, nhưng thủ tục đăng ký hành nghề kéo dài tới 6 tháng vì chưa có hướng dẫn liên thông văn bằng. Qua đó cho thấy, hiểu luật là một chuyện, nhưng biết xử lý thủ tục đúng cách mới là bài toán khó hơn.

3. Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động khám chữa bệnh theo Luật Y tế 2024

Theo Luật Y tế 2024 thì những ngành vi sau đây bị nghiêm cấm trong hoạt động khám chữa bệnh (Căn cứ Điều 7 tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023):

1. Xâm phạm quyền của người bệnh.

2. Từ chối hoặc cố ý chậm cấp cứu người bệnh, trừ trường hợp quy định tại Điều 40 của Luật này.

3. Khám bệnh, chữa bệnh mà không đáp ứng điều kiện quy định tại Điều 19 của Luật này.

4. Khám bệnh, chữa bệnh không đúng phạm vi hành nghề hoặc phạm vi hoạt động được cơ quan có thẩm quyền cho phép, trừ trường hợp cấp cứu hoặc thực hiện khám bệnh, chữa bệnh theo huy động, điều động của cơ quan có thẩm quyền khi xảy ra thiên tai, thảm họa, dịch bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A hoặc tình trạng khẩn cấp.

5. Hành nghề khám bệnh, chữa bệnh ngoài thời gian, địa điểm đã đăng ký hành nghề khám bệnh, chữa bệnh (sau đây gọi là đăng ký hành nghề), trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 36 của Luật này.

6. Không tuân thủ quy định về chuyên môn kỹ thuật; áp dụng phương pháp, kỹ thuật chuyên môn, sử dụng thiết bị y tế chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

7. Kê đơn, chỉ định sử dụng thuốc chưa được cấp phép lưu hành theo quy định của pháp luật về dược trong khám bệnh, chữa bệnh.

8. Có hành vi nhũng nhiễu trong khám bệnh, chữa bệnh.

9. Kê đơn thuốc, chỉ định thực hiện các dịch vụ kỹ thuật, thiết bị y tế, gợi ý chuyển người bệnh tới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác hoặc có hành vi khác nhằm trục lợi.

10. Tẩy xóa, sửa chữa hồ sơ bệnh án nhằm làm sai lệch thông tin về khám bệnh, chữa bệnh hoặc lập hồ sơ bệnh án giả hoặc lập hồ sơ bệnh án và các giấy tờ khống khác về kết quả khám bệnh, chữa bệnh.

11. Người hành nghề bán thuốc dưới mọi hình thức, trừ các trường hợp sau đây:

a) Bác sỹ y học cổ truyền, y sỹ y học cổ truyền, lương y bán thuốc cổ truyền;

b) Người có bài thuốc gia truyền bán thuốc theo bài thuốc gia truyền thuộc quyền sở hữu của mình đã được đăng ký.

12. Sử dụng rượu, bia và đồ uống có cồn khác, ma túy, thuốc lá tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc trong khi khám bệnh, chữa bệnh.

13. Sử dụng hình thức mê tín, dị đoan trong khám bệnh, chữa bệnh.

14. Từ chối tham gia hoạt động khám bệnh, chữa bệnh khi có thiên tai, thảm họa, dịch bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A hoặc tình trạng khẩn cấp theo quyết định huy động, điều động của cơ quan, người có thẩm quyền, trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm b khoản 3 Điều 47 của Luật này.

15. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Không có giấy phép hoạt động;

b) Đang trong thời gian bị đình chỉ hoạt động;

c) Không đúng phạm vi hoạt động chuyên môn cho phép, trừ trường hợp cấp cứu hoặc thực hiện khám bệnh, chữa bệnh theo quyết định huy động, điều động của cơ quan, người có thẩm quyền khi xảy ra thiên tai, thảm họa, dịch bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A hoặc tình trạng khẩn cấp.

16. Thuê, mượn, cho thuê, cho mượn giấy phép hành nghề hoặc giấy phép hoạt động.

17. Lợi dụng hình ảnh, tư cách của người hành nghề để phát ngôn, tuyên truyền, khuyến khích người bệnh sử dụng phương pháp khám bệnh, chữa bệnh chưa được công nhận.

18. Xâm phạm tính mạng, sức khỏa, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người hành nghề và người khác làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc phá hoại, hủy hoại tài sản của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

19. Ngăn cản người bệnh thuộc trường hợp bắt buộc chữa bệnh vào cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc cố ý thực hiện bắt buộc chữa bệnh đối với người không thuộc trường hợp bắt buộc chữa bệnh.

20. Quảng cáo vượt quá phạm vi hành nghề hoặc vượt quá phạm vi hoạt động chuyên môn đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; lợi dụng kiến thức y học để quảng cáo gian dối về khám bệnh, chữa bệnh.

21. Đăng tải các thông tin mang tính quy kết về trách nhiệm của người hành nghề, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi xảy ra sự cố y khoa mà chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Như vậy, hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động khám chữa bệnh không chỉ dừng lại ở việc vi phạm chuyên môn kỹ thuật (như kê sai thuốc, hành nghề ngoài phạm vi cho phép…), mà còn bao gồm:

• Vi phạm nghĩa vụ đạo đức (như nhũng nhiễu, mê tín, xúc phạm danh dự người bệnh hoặc đồng nghiệp…);

• Lạm dụng quyền lực hoặc vị trí chuyên môn để trục lợi (như chỉ định dịch vụ không cần thiết, gợi ý chuyển viện có lợi ích cá nhân…);

• Vi phạm pháp luật hành chính (như hành nghề khi không đủ điều kiện, cho thuê giấy phép…);

• Làm ảnh hưởng tới uy tín ngành y và niềm tin xã hội vào hệ thống y tế (như đăng tải thông tin quy kết sai về sự cố y khoa khi chưa có kết luận chính thức).

Dưới một bài báo phản ánh về việc bác sĩ bị xử phạt vì kê đơn sai phạm vi, tôi từng đọc một bình luận: ‘Tưởng bác sĩ thì muốn kê sao chẳng được’. Các câu hỏi tương tự vẫn còn phổ biến trong xã hội – không chỉ ở bệnh nhân mà cả một bộ phận người hành nghề chưa cập nhật kịp pháp luật mới.

Điểm chung của các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật Y tế 2024 là gây nguy hại cho người bệnh, phá vỡ nguyên tắc hành nghề an toàn, và làm suy giảm lòng tin của xã hội vào đội ngũ y tế. Vì thế, người hành nghề và cơ sở khám chữa bệnh cần nhận diện đầy đủ những giới hạn pháp lý để tránh vi phạm, duy trì danh dự nghề nghiệp và tính chính danh trong hoạt động chuyên môn.