Phương pháp Xếp hạng tổ chức tín dụng, chi nhánh NHNN theo Thông tư 21/2025

Ngày 31/7/2025, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 21/2025/TT-NHNN quy định chi tiết về việc xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tạo cơ sở pháp lý cho việc giám sát an toàn hệ thống ngân hàng. Bài viết dưới đây, Luật Dương Trí sẽ phân tích nội dung, đối tượng áp dụng và những điểm mới quan trọng của Thông tư 21/2025/TT-NHNN để doanh nghiệp và tổ chức tín dụng dễ dàng nắm bắt phương pháp xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, thực hiện đúng quy định.

1. Thông tư 21/2025/TT-NHNN là gì? Quy định mới về xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài

Thông tư 21/2025/TT-NHNN, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành ngày 31/7/2025, là văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết về việc xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, chính thức có hiệu lực áp dụng từ ngày 01/11/2025. Văn bản này được ban hành căn cứ vào Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010, Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi năm 2024 và Nghị định số 26/2025/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nước.

Thông tư ra đời nhằm chuẩn hóa việc đánh giá mức độ lành mạnh, an toàn và hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng, qua đó tăng cường năng lực giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Điểm nổi bật của Thông tư 21/2025 là việc áp dụng mô hình CAMELS – tiêu chuẩn đánh giá phổ biến quốc tế, kết hợp giữa chỉ tiêu định lượng và định tính để phản ánh toàn diện năng lực tài chính, quản trị và tuân thủ pháp luật của ngân hàng.

Thông tư quy định năm mức xếp hạng từ A đến E tương ứng với các cấp độ rủi ro, giúp Ngân hàng Nhà nước phân loại tổ chức tín dụng theo mức độ an toàn và có cơ chế giám sát phù hợp. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình đổi mới phương pháp xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngài, đảm bảo phù hợp thông lệ quốc tế và phản ánh đúng thực trạng hệ thống ngân hàng Việt Nam.

>>> Xem thêm: Top 3 Công Ty Tư Vấn Luật Doanh Nghiệp Uy Tín

2. Đối tượng và phạm vi áp dụng trong Thông tư 21/2025/TT-NHNN

Theo Điều 2 Thông tư 21/2025/TT-NHNN, quy định này áp dụng cho tất cả các tổ chức tín dụng hoạt động tại Việt Nam, bao gồm:
a) Ngân hàng thương mại (gồm ngân hàng nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng cổ phần, ngân hàng liên doanh và ngân hàng 100% vốn nước ngoài);
b) Ngân hàng hợp tác xã;
c) Tổ chức tín dụng phi ngân hàng như công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính;
d) Chi nhánh ngân hàng nước ngoài;
đ) Các tổ chức, cá nhân liên quan đến quá trình xếp hạng.

Tuy nhiên, Khoản 2 Điều 2 loại trừ bốn nhóm đối tượng không thuộc phạm vi áp dụng, bao gồm:

• (a) Tổ chức tín dụng đang bị kiểm soát đặc biệt theo quy định của Ngân hàng Nhà nước;

• (b) Tổ chức tín dụng đang giải thể hoặc bị thu hồi Giấy phép;

• (c) Tổ chức tín dụng hoạt động dưới 24 tháng kể từ ngày khai trương;

• (d) Tổ chức tín dụng đang trong giai đoạn can thiệp sớm (theo Điều 156 Luật Các tổ chức tín dụng 2024, trừ trường hợp đặc biệt tại điểm b khoản 1).

Quy định này đảm bảo rằng việc xếp hạng chỉ áp dụng cho những tổ chức có hoạt động ổn định và dữ liệu tài chính đủ độ tin cậy. Đồng thời, việc loại trừ các tổ chức đang bị kiểm soát hoặc thanh lý giúp tránh sai lệch đánh giá, bảo vệ tính chính xác và khách quan trong công tác giám sát.
Như vậy, Thông tư 21 không chỉ xác định rõ đối tượng áp dụng mà còn thiết lập ranh giới pháp lý cụ thể, giúp Ngân hàng Nhà nước quản lý minh bạch, tập trung nguồn lực vào giám sát những tổ chức có rủi ro hệ thống cao, qua đó góp phần củng cố an toàn tài chính quốc gia.

 >>> Xem thêm: Tư Vấn Pháp Luật Doanh Nghiệp

3. Phương pháp và nguyên tắc xếp hạng tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài năm 2025

Việc xác định phương pháp xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài là nội dung trọng tâm của Thông tư 21/2025/TT-NHNN, nhằm phản ánh đầy đủ tình hình tài chính, quản trị và mức độ tuân thủ pháp luật của các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Phương pháp này được thiết kế theo hướng tiếp cận rủi ro, kết hợp cả yếu tố định lượng và định tính, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và thống nhất trong toàn hệ thống.

3.1. Bộ tiêu chí CAMELS và ý nghĩa

Theo Điều 6 Thông tư 21/2025/TT-NHNN, việc xếp hạng tổ chức tín dụng được thực hiện theo hệ thống tiêu chí CAMELS, gồm sáu nhóm yếu tố: Capital (Vốn), Asset quality (Chất lượng tài sản), Management (Quản trị điều hành), Earnings (Kết quả hoạt động kinh doanh), Liquidity (Khả năng thanh khoản) và Sensitivity to market risk (Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường).

Mô hình CAMELS là công cụ giám sát chuẩn quốc tế được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam áp dụng nhằm phản ánh toàn diện tình hình tài chính và mức độ an toàn của từng tổ chức tín dụng. Mỗi nhóm tiêu chí bao gồm các chỉ tiêu định lượng (số liệu tài chính) và định tính (tuân thủ quy định, quản trị rủi ro, chấp hành pháp luật).

Cụ thể:

• Vốn (C) đánh giá năng lực tài chính thông qua các chỉ số như tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và vốn cấp 1.

• Chất lượng tài sản (A) đo lường mức độ rủi ro tín dụng qua tỷ lệ nợ xấu, nợ nhóm 2, nợ cơ cấu, tỷ lệ dự phòng rủi ro, v.v.

• Quản trị điều hành (M) phản ánh năng lực điều hành, tuân thủ quản trị nội bộ và kiểm soát rủi ro.

• Kết quả hoạt động (E) cho thấy hiệu quả sinh lời, khả năng sinh lãi và hiệu suất sử dụng vốn.

• Khả năng thanh khoản (L) đánh giá mức độ sẵn sàng đáp ứng nghĩa vụ thanh toán.

• Mức độ nhạy cảm rủi ro thị trường (S) đo lường tác động của biến động lãi suất, tỷ giá, thị trường tài chính đến ngân hàng.

Thông qua CAMELS, Ngân hàng Nhà nước có thể phát hiện sớm rủi ro, thiết lập cảnh báo, đồng thời xếp loại ngân hàng theo mức độ lành mạnh, phục vụ cho giám sát vi mô và chính sách vĩ mô.

3.2. Nguyên tắc và phương pháp xếp hạng TCTD, chi nhánh NHNN

Theo Điều 4 Thông tư 21/2025/TT-NHNN, việc xếp hạng tổ chức tín dụng tuân thủ năm nguyên tắc cơ bản:

1. Việc xếp hạng cần đảm bảo phản ánh đầy đủ thực trạng hoạt động, rủi ro của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

2. Phân nhóm đối tượng xếp hạng theo quy mô và loại hình (khoản 2 Điều 4), bao gồm 6 nhóm:

a) Nhóm 1: Ngân hàng thương mại có quy mô lớn (tổng giá trị tài sản bình quân theo quý trong năm xếp hạng trên 300.000 tỷ đồng);

b) Nhóm 2: Ngân hàng thương mại có quy mô nhỏ (tổng giá trị tài sản bình quân theo quý trong năm xếp hạng bằng hoặc thấp hơn 300.000 tỷ đồng);

c) Nhóm 3: Chi nhánh ngân hàng nước ngoài;

d) Nhóm 4: Công ty tài chính (gồm: công ty tài chính tổng hợp, công ty tài chính bao thanh toán, công ty tài chính tín dụng tiêu dùng);

đ) Nhóm 5: Công ty cho thuê tài chính;

e) Nhóm 6: Ngân hàng hợp tác xã.

3.Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được xếp hạng theo hệ thống tiêu chí. Từng tiêu chí xếp hạng bao gồm nhóm chỉ tiêu định lượng và nhóm chỉ tiêu định tính. Nhóm chỉ tiêu định lượng đo lường mức độ lành mạnh hoạt động ngân hàng trên cơ sở số liệu hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Nhóm chỉ tiêu định tính đo lường mức độ tuân thủ các quy định pháp luật, chỉ đạo điều hành của Ngân hàng Nhà nước của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

4. Trọng số của nhóm chỉ tiêu, trọng số của từng chỉ tiêu theo từng nhóm đồng hạng được xác định trên cơ sở tầm quan trọng của từng nhóm chỉ tiêu, từng chỉ tiêu đối với mức độ lành mạnh hoạt động ngân hàng và yêu cầu của công tác thanh tra, giám sát.

5. Căn cứ vào mức điểm xếp hạng đạt được, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được xếp vào một trong các hạng sau: Tốt (A), Khá (B), Trung bình (C), Yếu (D) hoặc Yếu kém (E).

Như vậy, phương pháp xếp hạng TCTD không chỉ dựa vào các chỉ tiêu tài chính cứng mà còn đánh giá mức độ tuân thủ và chất lượng quản trị – điều hành, thể hiện định hướng giám sát rủi ro hiện đại của Ngân hàng Nhà nước theo chuẩn Basel II và Basel III.

>>> Xem thêm: Luật Sư Tư Vấn Pháp Luật Doanh Nghiệp Chuyên Sâu

4. Tiêu chí và cách tính điểm xếp hạng tổ chức tín dụng theo Thông tư 21/2025

Để triển khai phương pháp xếp hạng TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài một cách thống nhất và có căn cứ, Thông tư 21/2025/TT-NHNN quy định chi tiết về bộ tiêu chí, cách tính điểm và mức phân loại xếp hạng. Phương pháp này vừa đảm bảo tính minh bạch, vừa giúp NHNN có công cụ định lượng chính xác để giám sát rủi ro của từng tổ chức tín dụng.

4.1. Cách tính điểm trung bình và phân loại

Theo Điều 13 đến Điều 20 Thông tư 21/2025/TT-NHNN, điểm xếp hạng của mỗi tổ chức tín dụng được tính theo thang điểm từ 1 đến 5, trong đó 5 là mức tốt nhất và 1 là thấp nhất.
Các bước thực hiện bao gồm:

• (1) Xác định điểm từng chỉ tiêu định lượng dựa trên ngưỡng giá trị quy định tại Điều 14. Ví dụ: tỷ lệ an toàn vốn ≥ 15% được 5 điểm; từ 12–15% được 4 điểm; dưới 5% chỉ được 1 điểm.

• (2) Tính điểm nhóm chỉ tiêu định lượng bằng cách nhân điểm của từng chỉ tiêu với trọng số tương ứng (quy định tại Điều 15).

• (3) Xác định điểm định tính theo mức độ tuân thủ pháp luật, kết luận thanh tra, xử phạt vi phạm, được quy định tại Điều 16–17.

• (4) Tính điểm từng tiêu chí bằng tổng của hai nhóm định lượng và định tính, có trọng số được quy định tại Điều 19.

• (5) Tính tổng điểm xếp hạng của toàn hệ thống ngân hàng bằng công thức:

Cụ thể, trọng số: Vốn (20%), Chất lượng tài sản (30%), Quản trị điều hành (15%), Kết quả kinh doanh (15%), Thanh khoản (15%), và Nhạy cảm rủi ro thị trường (5%).

Cuối cùng, Điều 21 quy định phân loại kết quả như sau:

• A (Tốt): ≥ 4,5 điểm

• B (Khá): từ 3,5 đến < 4,5

• C (Trung bình): từ 2,5 đến < 3,5

• D (Yếu): từ 1,5 đến < 2,5

• E (Yếu kém): < 1,5

4.2. Ý nghĩa của từng mức xếp hạng

Theo khoản 5–7 Điều 21, việc phân loại theo 5 hạng phản ánh mức độ an toàn và năng lực tài chính của từng ngân hàng:

• Hạng A (Tốt): Tổ chức tín dụng có sức khỏe tài chính mạnh, rủi ro thấp, tuân thủ cao.

• Hạng B (Khá): Hoạt động ổn định nhưng vẫn có thể cần cải thiện ở một số mảng.

• Hạng C (Trung bình): Có dấu hiệu rủi ro cần giám sát thường xuyên.

• Hạng D (Yếu): Hiệu quả hoạt động thấp, khả năng vi phạm an toàn vốn, cần can thiệp.

• Hạng E (Yếu kém): Rủi ro mất khả năng thanh toán, có thể bị xử lý theo Điều 162 Luật Các TCTD.

4.3. Ảnh hưởng của điểm xếp hạng đến ngân hàng

Theo Điều 26 và Điều 27, kết quả xếp hạng là căn cứ pháp lý để Ngân hàng Nhà nước thực hiện giám sát, cảnh báo sớm, hạn chế cấp tín dụng hoặc áp dụng biện pháp can thiệp. Các ngân hàng xếp hạng thấp (D, E) có thể bị hạn chế mở rộng mạng lưới, chia cổ tức, hoặc buộc tăng vốn tự có.

Ngược lại, tổ chức tín dụng được xếp hạng cao (A, B) có uy tín cao hơn khi huy động vốn, tiếp cận khách hàng và được ưu tiên trong các chính sách điều hành tiền tệ. Đây là cơ chế khuyến khích minh bạch, lành mạnh hóa hệ thống và nâng cao chuẩn mực quản trị rủi ro.

 >>> Xem thêm: Cách Liên Hệ Luật Sư Tư Vấn Pháp Luật Doanh Nghiệp

5. Các yếu tố định tính và vi phạm ảnh hưởng đến kết quả xếp hạng

Bên cạnh các chỉ tiêu định lượng về vốn, tài sản hay hiệu quả kinh doanh, phương pháp xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo Thông tư 21/2025/TT-NHNN còn chú trọng đến yếu tố định tính – phần phản ánh mức độ tuân thủ pháp luật, văn hóa quản trị và khả năng kiểm soát rủi ro của từng tổ chức.

5.1. Cơ sở pháp lý và phương pháp xác định

Theo Điều 16 và Điều 17 Thông tư 21/2025/TT-NHNN, các yếu tố định tính đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, quản trị rủi ro và năng lực điều hành của tổ chức tín dụng (TCTD) và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Hệ thống điểm định tính được chấm theo thang 1–5, trong đó điểm càng thấp thể hiện mức độ tuân thủ càng kém. Việc xác định điểm dựa trên hai tiêu chí: (i) thời gian và (ii) hình thức xác định hành vi vi phạm, bao gồm các văn bản như quyết định xử phạt, biên bản vi phạm, kết luận thanh tra, hoặc báo cáo tự phát hiện của TCTD chưa khắc phục xong.

Giá trị nhóm chỉ tiêu định tính được xác định bằng công thức tại khoản 4 Điều 16, dựa trên tỷ lệ giữa tổng mức tiền phạt và vốn tự có riêng lẻ của tổ chức tín dụng, nhân với hệ số 100.000. Ngưỡng vi phạm càng cao thì điểm xếp hạng càng thấp, thể hiện rủi ro tuân thủ gia tăng.

5.2. Các yếu tố ảnh hưởng làm giảm điểm định tính

Theo khoản 5 và 6 Điều 16, các tổ chức tín dụng sẽ bị trừ điểm bổ sung nếu vi phạm nhiều lần hoặc không khắc phục kịp thời các kiến nghị, cảnh báo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Cụ thể:

• Mỗi vi phạm thứ hai trở đi bị trừ 0,1 điểm;

• Nếu tự phát hiện vi phạm và báo cáo nhưng chưa khắc phục xong, bị trừ 0,05 điểm;

• Nếu không hoàn thành kế hoạch khắc phục hoặc vượt chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng, tiếp tục bị trừ 1 điểm hoặc 0,1 điểm tùy trường hợp.

Ngoài ra, Điều 17 quy định ngưỡng đánh giá định tính khác nhau cho từng tiêu chí CAMELS (Vốn, Tài sản, Quản trị, Kinh doanh, Thanh khoản, Rủi ro thị trường). Ví dụ, tiêu chí Vốn có ngưỡng 0,5–2,0, trong khi tiêu chí Thanh khoản có ngưỡng rộng hơn (1,5–9,0), phản ánh tính đặc thù của từng lĩnh vực quản trị rủi ro.

5.3. Ý nghĩa đối với công tác giám sát

Yếu tố định tính giúp Ngân hàng Nhà nước nhận diện sớm rủi ro quản trị, đạo đức nghề nghiệp và khả năng tuân thủ quy định nội bộ, từ đó điều chỉnh kết quả xếp hạng phù hợp. Một tổ chức có chỉ số tài chính tốt nhưng thường xuyên vi phạm hành chính vẫn có thể bị hạ bậc xếp hạng. Điều này khuyến khích các tổ chức tín dụng chú trọng chất lượng quản trị và tuân thủ pháp luật, thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng lợi nhuận ngắn hạn.

 >>> Xem thêm: Lựa Chọn Đơn Vị Tư Vấn Luật Doanh Nghiệp Hà Nội

6. Tác động và ý nghĩa của Thông tư 21/2025/TT-NHNN đối với hệ thống ngân hàng

Việc ban hành Thông tư 21/2025/TT-NHNN được xem là một bước tiến lớn trong quản lý và giám sát ngân hàng theo hướng hiện đại, dựa trên rủi ro. Không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện phương pháp xếp hạng TCTD, chi nhánh ngân hàng ngước ngoài, văn bản này còn tạo ra cú hích quan trọng về tư duy quản trị trong toàn ngành ngân hàng. Thay vì chỉ đánh giá năng lực tài chính hay hiệu quả kinh doanh, Thông tư đã đưa yếu tố đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ và văn hóa quản trị rủi ro vào trong cấu phần chấm điểm – điều trước đây còn thiếu trong khung đánh giá truyền thống.

6.1. Với Ngân hàng Nhà nước

Từ góc độ cơ quan quản lý, Thông tư giúp tăng cường năng lực cảnh báo sớm, cho phép phát hiện sớm các tổ chức có dấu hiệu yếu kém hoặc vi phạm trước khi xảy ra rủi ro hệ thống. Đây là nền tảng cho một mô hình giám sát chủ động, thay vì chỉ phản ứng sau sự cố. Đồng thời, việc áp dụng tiêu chí CAMELS chuẩn hóa còn giúp NHNN có cái nhìn nhất quán hơn giữa các nhóm ngân hàng, hỗ trợ hoạch định chính sách tiền tệ, tín dụng và an toàn vốn một cách hiệu quả.

6.2. Với các tổ chức tín dụng

Đối với từng ngân hàng, phương pháp xếp hạng tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài mới là “bài kiểm tra sức khỏe tổng thể” thực sự. Kết quả xếp hạng không chỉ thể hiện năng lực tài chính mà còn là thước đo uy tín, văn hóa tuân thủ và khả năng quản trị rủi ro. Việc công khai cơ chế chấm điểm buộc các TCTD phải minh bạch hơn trong báo cáo tài chính, tăng cường hệ thống kiểm soát nội bộ, đồng thời hướng tới mô hình hoạt động an toàn, bền vững. Những ngân hàng duy trì hạng cao sẽ có lợi thế lớn trong huy động vốn, hợp tác quốc tế và thu hút nhà đầu tư.

6.3. Với hệ thống tài chính – kinh tế Việt Nam

Ở tầm vĩ mô, Thông tư 21/2025/TT-NHNN góp phần nâng cấp năng lực quản trị rủi ro quốc gia, tiệm cận chuẩn mực Basel II – Basel III và tạo niềm tin vững chắc cho thị trường tài chính. Khi các tổ chức tín dụng được xếp hạng minh bạch, thị trường sẽ tự điều chỉnh, dòng vốn được phân bổ hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng ngân hàng yếu kém gây rủi ro dây chuyền. Đây chính là nền móng để Việt Nam tiến tới một hệ thống ngân hàng hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn mới.

? Bạn có đang gặp khó khăn pháp lý và cần được hỗ trợ kịp thời?

? Đừng ngần ngại, hãy liên hệ ngay với Luật Dương Trí qua số điện thoại/Zalo: 0961.353.606. Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe và hỗ trợ bạn một cách tận tâm, nhanh chóng và chính xác nhất.

 >>> Xem thêm: Tư Vấn Luật Doanh Nghiệp Online