Lưu Ý Khi Ghi Giá Trong Hợp Đồng Chuyển Nhượng Vốn Đầu Tư

Trong hoạt động đầu tư, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến việc mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp hoặc cổ phần, việc ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Không chỉ là cơ sở để xác định nghĩa vụ tài chính giữa các bên, giá chuyển nhượng còn ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ kê khai thuế, định giá doanh nghiệp và thậm chí là tính hợp lệ của toàn bộ hợp đồng. Vậy, doanh nghiệp cần lưu ý gì khi ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng? Có bắt buộc phải ghi đúng giá thực tế hay không? Quy định pháp luật hiện hành hướng dẫn như thế nào? Bài viết dưới đây Luật Dương Trí sẽ giúp bạn nắm rõ quy định pháp luật về chủ đề này.

1. Ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư là gì?

Ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư là hành vi pháp lý bắt buộc, được thực hiện khi các bên tham gia giao dịch góp vốn hoặc chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần trong doanh nghiệp. Việc ghi giá cụ thể trong hợp đồng thể hiện sự thỏa thuận rõ ràng về giá trị chuyển nhượng, đồng thời là căn cứ để xác định nghĩa vụ thuế, thủ tục đầu tư và hiệu lực pháp lý của giao dịch.

Theo quy định tại Điều 52 Luật Doanh nghiệp 2020 (đối với công ty TNHH) và Điều 126 Luật Doanh nghiệp 2020 (đối với công ty cổ phần), các bên trong giao dịch chuyển nhượng vốn phải thực hiện thủ tục thay đổi thông tin góp vốn và cập nhật thông tin cổ đông/thành viên mới tại Sở Kế hoạch và Đầu tư. Một trong những hồ sơ quan trọng bắt buộc là hợp đồng chuyển nhượng có ghi rõ giá trị chuyển nhượng.

Giá ghi trong hợp đồng có thể được xác định theo nhiều cơ sở:

• Giá thỏa thuận giữa bên mua và bên bán (trường hợp phổ biến);
• Giá thị trường tại thời điểm chuyển nhượng (áp dụng khi có cơ quan thuế hoặc định giá độc lập can thiệp);
• Giá trị vốn góp theo sổ sách kế toán hoặc báo cáo tài chính, đặc biệt trong công ty chưa có hoạt động sản xuất kinh doanh nhiều năm;
• Tỷ lệ phần trăm vốn điều lệ đã đăng ký, làm căn cứ định lượng giá trị chuyển nhượng tương ứng.

Điều đặc biệt quan trọng là: giá trị chuyển nhượng được ghi trong hợp đồng là căn cứ để cơ quan thuế xác định thu nhập chịu thuế từ chuyển nhượng vốn theo quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC (đối với thuế TNCN) và Thông tư 78/2014/TT-BTC (đối với thuế TNDN).

 Theo khoản 2 Điều 14 Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập từ chuyển nhượng vốn được xác định là:
Thu nhập chịu thuế = Giá chuyển nhượng – Giá mua – Chi phí liên quan.

Vì vậy, ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch, tránh rủi ro khi bị thanh tra thuế, đồng thời đảm bảo quyền lợi của bên mua – bên bán trong các giao dịch phát sinh về sau.

>>> Xem thêm: Dịch Vụ Tư Vấn Thành Lập Doanh Nghiệp Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài

2. Căn cứ pháp lý về việc ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư

Việc ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư không chỉ là một nội dung thương lượng giữa các bên, mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hợp lệ của giao dịch. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, nhiều văn bản quy phạm pháp luật đã quy định cụ thể về nội dung này, đặc biệt là trong bối cảnh các giao dịch góp vốn, mua bán cổ phần ngày càng phức tạp và có giá trị lớn.

2.1. Luật Doanh nghiệp 2020

• Điều 51 và Điều 52: Quy định chi tiết về chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty TNHH, bao gồm cả trường hợp chuyển nhượng cho người không phải thành viên.
• Điều 119: Áp dụng cho công ty cổ phần, yêu cầu bắt buộc phải có hợp đồng chuyển nhượng cổ phần bằng văn bản, trong đó nêu rõ giá trị giao dịch.

=> Từ đó, ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư không chỉ là cơ sở để xác định quyền sở hữu mới mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện thủ tục thay đổi thành viên/cổ đông tại Sở Kế hoạch và Đầu tư.

2.2. Luật Đầu tư 2020

• Điều 26: Điều chỉnh hoạt động góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài vào tổ chức kinh tế tại Việt Nam.
• Quy định rõ: nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký/thông báo nếu thuộc trường hợp vượt ngưỡng quy định về tỷ lệ sở hữu.

=> Trong hồ sơ đăng ký thay đổi, hợp đồng chuyển nhượng phải thể hiện rõ giá trị chuyển nhượng để làm căn cứ tính tỷ lệ sở hữu, xác định ngành nghề kinh doanh có điều kiện, và tránh gian lận trong quản lý đầu tư.

2.3. Luật Quản lý thuế 2019, Luật Thuế TNCN và Luật Thuế TNDN

• Giao dịch chuyển nhượng vốn là đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế thu nhập doanh nghiệp (tùy chủ thể).
• Giá chuyển nhượng được ghi trong hợp đồng là căn cứ đầu tiên để xác định thu nhập tính thuế.

Căn cứ khoản 2 Điều 14 Thông tư 111/2013/TT-BTC:

“Thu nhập từ chuyển nhượng vốn = Giá chuyển nhượng – Giá vốn – Chi phí hợp lý phát sinh liên quan”.

=> Nếu ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư thấp hơn thực tế nhằm trốn thuế, cơ quan thuế có quyền ấn định lại giá chuyển nhượng theo giá thị trường (căn cứ Luật Quản lý thuế 2019, Điều 50 và Điều 52).

2.4. Thông tư 111/2013/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC

• Là hai văn bản hướng dẫn cụ thể cách xác định thu nhập chịu thuế từ hoạt động chuyển nhượng vốn;
• Đồng thời quy định các chi phí hợp lệ được trừ để tính thuế TNCN, TNDN;
• Ghi giá sai hoặc không ghi giá rõ ràng trong hợp đồng có thể dẫn đến việc bị truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí hợp đồng có thể bị coi là vô hiệu nếu có dấu hiệu gian lận.

>>> Xem thêm: Hợp đồng Liên Doanh Liên Kết Là Gì?

3. Ghi giá thấp hơn thực tế: Lợi bất cập hại

Trong thực tế, không ít doanh nghiệp lựa chọn ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư thấp hơn giá trị thực nhằm mục đích giảm nghĩa vụ thuế phát sinh từ giao dịch. Tuy nhiên, hành vi tưởng chừng “có lợi” này lại tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng mà doanh nghiệp thường chủ quan hoặc không lường trước được.

3.1. Rủi ro bị cơ quan thuế ấn định giá và truy thu

Theo Điều 50 và 52 của Luật Quản lý thuế 2019, nếu cơ quan thuế có cơ sở chứng minh giá trị giao dịch ghi trong hợp đồng thấp bất thường so với giá thị trường, họ có quyền:

• Ấn định lại giá chuyển nhượng theo nguyên tắc thị trường;
• Truy thu phần thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế TNDN chưa nộp tương ứng;
• Xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu trốn thuế có tổ chức.

Vì vậy, việc ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư thấp hơn thực tế không phải là hành vi được pháp luật cho phép dù là sự “thống nhất” giữa các bên.

3.2. Hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu hoặc không được công nhận toàn bộ

Theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015, mọi giao dịch dân sự có mục đích trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước (đặc biệt là nghĩa vụ thuế) đều có thể bị tòa án tuyên vô hiệu. Nếu giá trị ghi trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư bị xác định là không phản ánh bản chất thực tế, hợp đồng có nguy cơ:

• Bị vô hiệu toàn phần hoặc một phần;
• Không được chấp nhận làm căn cứ chuyển nhượng tại cơ quan đầu tư hoặc không được công nhận khi xảy ra tranh chấp giữa các bên.

Điều này đặc biệt nghiêm trọng khi bên nhận chuyển nhượng muốn đăng ký thay đổi thông tin tại Sở Kế hoạch và Đầu tư hoặc muốn thoái vốn nhưng không được công nhận quyền lợi.

3.3. Mất quyền lợi hợp pháp khi định giá lại doanh nghiệp hoặc thoái vốn

Việc ghi giá thấp trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư khiến giá trị vốn sở hữu của bên mua không đúng với thực tế. Khi doanh nghiệp thực hiện:

• Định giá doanh nghiệp để IPO hoặc gọi vốn tiếp theo;
• Chuyển nhượng lại phần vốn cho bên thứ ba;
• Chia tài sản khi giải thể hoặc rút khỏi liên doanh;

Bên mua sẽ bị thiệt vì phần vốn được ghi nhận trên giấy tờ thấp hơn giá trị thực đóng góp. Điều này dẫn đến thiếu căn cứ đàm phán, mất quyền tài chính hợp lý hoặc rủi ro không được bồi hoàn đúng mức đầu tư.

>>> Xem Thêm: Quy Định Khi Soạn Thảo Hợp đồng Đầu Tư Nước Ngoài

4. Cách xác định giá chuyển nhượng hợp lý

Để đảm bảo việc ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư vừa đúng quy định pháp luật vừa phản ánh trung thực giá trị kinh tế của giao dịch, doanh nghiệp cần thực hiện xác định giá chuyển nhượng theo nguyên tắc hợp lý, minh bạch và có cơ sở tài chính rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu của cơ quan thuế mà còn giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi xảy ra tranh chấp, thoái vốn, hoặc kiểm toán nội bộ.

Theo quy định tại Điều 52 Luật Doanh nghiệp 2020 (đối với công ty TNHH) và Điều 126 (đối với công ty cổ phần), phần vốn chuyển nhượng phải được xác lập rõ trong hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ giá trị, thời điểm, hình thức thanh toán. Nếu giá chuyển nhượng được xác định thiếu căn cứ, thấp hơn thị trường hoặc chênh lệch lớn so với báo cáo tài chính, doanh nghiệp có thể bị ấn định lại thuế theo Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019.

Dưới đây là một số phương pháp được sử dụng phổ biến và có tính pháp lý cao:

4.1. Tham khảo giá thị trường của các doanh nghiệp tương đương

Đối với công ty cổ phần, đặc biệt là doanh nghiệp đã niêm yết hoặc có cổ phiếu giao dịch trên thị trường, việc lấy mức giá bình quân giao dịch trong khoảng thời gian nhất định để ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư là phương án hợp lý.

Trong trường hợp công ty chưa niêm yết, doanh nghiệp có thể tham khảo giao dịch gần nhất có điều kiện tương đương hoặc sử dụng dữ liệu thị trường của công ty trong cùng ngành, quy mô và địa bàn hoạt động.

4.2. Thuê đơn vị thẩm định giá độc lập

Đây là phương án được nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp, đặc biệt là các quỹ đầu tư hoặc nhà đầu tư nước ngoài sử dụng khi xác lập giá chuyển nhượng. Việc thuê đơn vị định giá có chứng chỉ hành nghề hợp pháp tại Việt Nam không chỉ giúp đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch, mà còn là tài liệu chứng minh tính hợp lý của giá chuyển nhượng nếu bị cơ quan thuế kiểm tra hoặc ấn định lại giá.

 Căn cứ theo Thông tư 96/2015/TT-BTC, nếu bên chuyển nhượng vốn cung cấp được tài liệu định giá hợp pháp, phần thu nhập từ chuyển nhượng sẽ được tính theo giá ghi nhận trong định giá, giảm rủi ro bị truy thu và xử phạt hành chính.

4.3. Dựa trên báo cáo tài chính kiểm toán và giá trị tài sản thuần

Một cách hợp lý để ghi giá trong hợp đồng chuyển nhượng vốn đầu tư là căn cứ vào giá trị tài sản thuần (NAV) của doanh nghiệp tại thời điểm gần nhất. Doanh nghiệp có thể tính:

Giá trị chuyển nhượng = (Tổng tài sản – Nợ phải trả) x Tỷ lệ vốn góp

Phương pháp này đặc biệt phù hợp cho các công ty TNHH chưa niêm yết hoặc chưa từng có giao dịch vốn, và đang thực hiện kiểm toán định kỳ. Báo cáo tài chính kiểm toán cũng là chứng từ hợp pháp để kê khai thuế theo đúng quy định của Luật Thuế TNDN và Thông tư 78/2014/TT-BTC.

4.4. Thương lượng minh bạch, không thấp bất thường

Trong mọi trường hợp, giá chuyển nhượng cuối cùng vẫn là kết quả thương lượng giữa các bên. Tuy nhiên, để đảm bảo giao dịch hợp pháp và tránh bị “ấn định lại giá”, mức giá này không được thấp bất thường so với các căn cứ trên.

Nếu lựa chọn mức giá chuyển nhượng thấp nhằm “lách thuế”, giao dịch có thể bị đánh giá là có dấu hiệu gian lận thuế, dẫn đến hậu quả là:

• Cơ quan thuế từ chối giá ghi trong hợp đồng và ấn định lại theo giá thị trường;
• Phát sinh truy thu, phạt chậm nộp, và xử phạt vi phạm hành chính;
• Ảnh hưởng đến uy tín và tính hợp lệ của hồ sơ đăng ký thay đổi tại Sở KHĐT

>>>>> Xem thêm: Trang Fanpage Chính Thức Luật Dương Trí