Giao dịch liên kết là gì? Trách nhiệm thuế của doanh nghiệp?

Trong quản lý thuế doanh nghiệp, việc xác định giao dịch liên kết là gì có ý nghĩa quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ quy định pháp luật. Không ít doanh nghiệp vẫn nhầm lẫn khi áp dụng các quy định về bên liên kết và nghĩa vụ kê khai. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ giao dịch liên kết theo đúng quy định hiện hành và trách nhiệm pháp lý cần thực hiện.

1. Giao dịch liên kết tiếng anh là gì? Có ý nghĩa gì trong pháp luật thuế Việt Nam?  

Bạn có tự hỏi giao dịch liên kết là gì trong pháp luật thuế Việt Nam? Đây là giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết, thường để quản lý chuyển giá và phòng tránh trốn thuế. Trong luật Việt Nam, giao dịch liên kết còn được gọi bằng tiếng Anh là “related-party transaction” hoặc “transactions between related parties”

Theo khoản 22 Điều 3 Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 132/2020/NĐ‑CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ‑CP), thuật ngữ này được hiểu như sau:

• Là giao dịch kinh tế giữa hai bên có quan hệ liên kết, gồm quan hệ vốn, kiểm soát, quản lý hoặc gia đình.

• Loại hình giao dịch được kiểm soát gồm: mua bán hàng hóa dịch vụ, cho thuê tài sản, vay mượn, giao tài sản, cung cấp dịch vụ tài chính, chuyển nhượng cổ phần…

Căn cứ pháp lý nêu rõ: doanh nghiệp có giao dịch liên kết cần kê khai, lập hồ sơ xác định giá, tuân thủ nguyên tắc giá thị trường. Mục đích là đảm bảo tính minh bạch, tránh nội bộ lợi dụng mức giá không tương đương để tối ưu hóa lợi ích, gây thất thu thuế. 

Tóm lại, giao dịch liên kết là gì chính là những giao dịch nội bộ giữa các bên có quan hệ đặc biệt mà pháp luật yêu cầu quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả và công bằng thuế.

2. Thế nào là giao dịch liên kết và cách xác định quan hệ liên kết

Thế nào là giao dịch liên kết? Căn cứ Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ‑CP, các bên được coi là liên kết khi đáp ứng một trong các điều kiện sau:

• Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp trong quản lý, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên còn lại; hoặc

• Các bên đều chịu sự điều hành hoặc kiểm soát từ một bên thứ ba. 

Để xác định quan hệ liên kết, doanh nghiệp cần xác minh:

• Tỷ lệ sở hữu vốn — ví dụ: tham gia góp vốn ít nhất 10% trong một giao dịch vay hoặc 25% khi chuyển nhượng vốn 

• Kết nối về quản lý, ví dụ người điều hành cao cấp hoặc là thành viên hội đồng quản trị.

• Mối quan hệ gia đình như cha mẹ, vợ chồng, con, con dâu, con rể… cũng được xem là yếu tố quan hệ liên kết.

Do đó, để biết doanh nghiệp có giao dịch liên kết là gì, bạn cần kiểm tra cả hai yếu tố:

1. Có phát sinh giao dịch kinh tế cụ thể giữa các bên.

2. Các bên đó có quan hệ liên kết theo quy định trên.

Việc xác định đúng giao dịch liên kết rất quan trọng để doanh nghiệp thực hiện đúng trách nhiệm kê khai, lưu hồ sơ và chịu sự giám sát của cơ quan thuế.

3. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết là gì và trách nhiệm thuế

Bạn biết hiểu doanh nghiệp có giao dịch liên kết là gì thì mới thực sự nắm rõ trách nhiệm thuế của mình. Căn cứ Điều 1 và Điều 2 Nghị định 132/2020/NĐ‑CP (sửa đổi bởi Nghị định 20/2025/NĐ‑CP), doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ khi phát sinh giao dịch với bên liên kết theo quy định. 

Trách nhiệm thuế khi có giao dịch liên kết bao gồm:

• Kê khai giao dịch liên kết, khai báo đầy đủ các bên và giao dịch phát sinh trong báo cáo thuế.

• Lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết (Transfer Pricing file), nếu không thuộc trường hợp được miễn theo Phụ lục I của Nghị định. 

• Đảm bảo giá giao dịch theo nguyên tắc giao dịch độc lập như quy định tại Điều 3 Nghị định 132/2020/NĐ‑CP: giá phải tương tự giá thị trường nếu giao dịch giữa các bên độc lập.

Ví dụ thực tế:

• Công ty A và công ty B nằm trong cùng tập đoàn, có giao dịch vay vốn, mua bán hàng hoá… là giao dịch liên kết, A cần lập hồ sơ GDLK nếu sử dụng mức giá vượt so với thị trường.

• Nếu công ty chỉ giao dịch với bên liên kết cũng áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp cùng Việt Nam và không hưởng ưu đãi, có thể được miễn lập hồ sơ theo mục I, II Phụ lục I nhưng vẫn phải khai báo căn cứ miễn. 

Thực hiện đầy đủ trách nhiệm thuế giúp tránh nguy cơ bị cơ quan thuế ấn định thuế, truy thu thuế, xử phạt hành chính, thậm chí thanh tra, kiểm tra hậu kỳ gây thiệt hại tài chính và uy tín doanh nghiệp.

4. Rủi ro và biện pháp phòng ngừa cho giao dịch liên kết

Khi đặt câu hỏi giao dịch liên kết là gì và doanh nghiệp không kiểm soát tốt, có thể gặp phải nhiều rủi ro thuế và pháp lý:

• Bị ấn định giá giao dịch liên kết không tương đương: cơ quan thuế có thể điều chỉnh giá, truy thu thuế doanh nghiệp, giảm chi phí được trừ nếu chứng minh giá giao dịch thấp hơn giá thị trường.

• Rủi ro kê khai sai hồ sơ GDLK: sai sót trong lập hồ sơ hoặc thiếu thông tin sẽ dẫn đến việc bị phạt hành chính nặng hoặc bị loại hồ sơ. 

• Rủi ro bị thanh tra, kiểm tra: hơn 60% doanh nghiệp phát sinh giao dịch liên kết bị kiểm tra và có vi phạm xảy ra.

Các biện pháp phòng ngừa cần thiết:

• Phân tích kỹ quan hệ liên kết và loại giao dịch: xác định rõ khi nào giao dịch đó là liên kết có phát sinh nghĩa vụ thuế liên quan.

• Lập hồ sơ đầy đủ, chính xác và lưu giữ chứng từ hợp pháp theo yêu cầu của Phụ lục I, II, III Nghị định 132 và 20/2025.

• Áp dụng phương pháp xác định giá so sánh độc lập tương đương theo tiêu chuẩn quốc tế (OECD), phù hợp với giá thị trường.

• Kiểm toán nội bộ định kỳ, rà soát giao dịch liên kết hàng năm để cập nhật hồ sơ và chuẩn bị sẵn khi bị kiểm tra.

Việc hiểu rõ giao dịch liên kết là gì, đồng thời thực hiện đúng trách nhiệm kê khai và tuân thủ nguyên tắc giá thị trường, giúp doanh nghiệp hoạt động minh bạch, giảm thiểu rủi ro, tránh xử lý pháp lý và khẳng định uy tín với cơ quan thuế và đối tác.

? Liên hệ ngay với Luật Dương Trí để được tư vấn pháp luật nhanh nhất qua:

? Hotline: 0961.353.606

? Email: contact@luatduongtri.vn

>>> Tham khảo thêm tại: Dịch Vụ Tư Vấn Luật Sư Thường Xuyên Chuyên Sâu Và Tiết Kiệm