07/08/2025 | Chia sẻ

Hành Vi Pháp Lý Đơn Phương: Khái Niệm, Quy Định Và Ứng Dụng Trong Doanh Nghiệp

Ngày đăng: 07/08/2025Tác giả: Phạm Đình AnhCập nhật: 26/08/2026

Trong thực tiễn pháp lý, hành vi pháp lý đơn phương là một cơ chế quan trọng, cho phép cá nhân hoặc tổ chức tự mình đưa ra quyết định pháp lý mà không cần sự đồng thuận từ phía bên kia. Việc hiểu rõ bản chất, điều kiện và giới hạn của hành vi này sẽ giúp doanh nghiệp và cá nhân hành xử đúng luật, tránh các rủi ro liên quan đến hợp đồng, tranh chấp hoặc trách nhiệm pháp lý. Cùng Luật Dương Trí khám phá chi tiết ngay sau đây.

1. Hành vi pháp lý đơn phương là gì?

Hành vi pháp lý đơn phương là hành vi pháp lý được hình thành từ ý chí của một bên duy nhất – không cần có sự đồng thuận hoặc phản hồi từ phía đối tác hay bên liên quan. Đây là một loại hành vi phổ biến trong nhiều lĩnh vực như dân sự, lao động, thương mại, đầu tư và hành chính. Khi chủ thể có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi, họ hoàn toàn có thể tự mình đưa ra quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ pháp lý.

Ví dụ tiêu biểu bao gồm:

Doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động do vi phạm kỷ luật nghiêm trọng (theo Bộ luật Lao động 2019);
Cá nhân rút lại lời chào hàng thương mại khi đối tác chưa có phản hồi (theo Luật Thương mại 2005);
Một bên trong hợp đồng tuyên bố vô hiệu hợp đồng dân sự do bị lừa dối hoặc nhầm lẫn nghiêm trọng (theo Bộ luật Dân sự 2015).

Hành vi pháp lý đơn phương trong doanh nghiệp: Quyền nhưng không tuyệt đối

Trong môi trường doanh nghiệp – đặc biệt là với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp công nghệ hoặc các công ty có yếu tố đầu tư nước ngoài – các hành vi pháp lý đơn phương thường phát sinh trong quá trình vận hành như: cắt hợp đồng, điều chỉnh kế hoạch tài trợ, rút vốn đầu tư… Tuy nhiên, việc thực hiện các hành vi này phải tuân thủ Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư, và các quy định chuyên ngành liên quan, nhằm tránh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.

Vì vậy, việc sử dụng dịch vụ luật sư tư vấn doanh nghiệp là cực kỳ quan trọng, giúp doanh nghiệp hiểu rõ giới hạn pháp lý và xử lý các hành vi đơn phương đúng cách, đặc biệt trong các giao dịch như chuyển nhượng vốn, hợp đồng công nghệ, hoặc tài trợ có điều kiện. Trong nhiều trường hợp phức tạp, cần có sự hỗ trợ từ luật sư tư vấn pháp luật thường xuyên để đảm bảo mọi quyết định đơn phương đều hợp pháp và không ảnh hưởng đến uy tín, nghĩa vụ tài chính hay tài sản của công ty.

2. Cơ sở pháp lý điều chỉnh hành vi pháp lý đơn phương

Để đảm bảo hành vi pháp lý đơn phương được thực hiện đúng thẩm quyền, hợp pháp và không gây rủi ro cho cá nhân hay tổ chức, việc nắm rõ hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh là vô cùng cần thiết. Dưới đây là những cơ sở pháp lý quan trọng có liên quan trực tiếp đến việc xác lập, thực hiện và giới hạn của hành vi pháp lý đơn phương:

2.1. Bộ luật Dân sự 2015

Đây là nền tảng pháp lý cơ bản, quy định rõ nguyên tắc tự do, tự nguyện thỏa thuận, nhưng cũng đồng thời cho phép các bên được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong một số trường hợp cụ thể (Điều 428, Điều 423). Ví dụ: một bên có quyền đơn phương hủy bỏ hợp đồng nếu bên kia vi phạm nghĩa vụ nghiêm trọng.

Đối với các doanh nghiệp FDI hoặc tổ chức có yếu tố đầu tư nước ngoài, khi xảy ra tranh chấp, việc vận dụng đúng các điều khoản trong Bộ luật Dân sự là yếu tố then chốt giúp hạn chế thiệt hại.

2.2. Bộ luật Lao động 2019

Bộ luật này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực tư vấn pháp luật lao động hoặc xử lý các vụ việc doanh nghiệp muốn chấm dứt quan hệ với người lao động. Điều 35 và Điều 36 cho phép cả người lao động và người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, với điều kiện tuân thủ về lý do và thời gian báo trước.

Luật sư tư vấn lao động thường là người hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trước khi thực hiện hành vi đơn phương trong quan hệ lao động để tránh tranh chấp.

2.3. Luật Thương mại 2005

Với các giao dịch thương mại, nhất là trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, mua bán công nghệ hoặc tài trợ doanh nghiệp, Luật Thương mại cho phép bên chào hàng rút lại đề nghị nếu chưa có sự chấp nhận từ phía đối tác (Điều 393). Đây là hành vi pháp lý đơn phương có giá trị, thường xuyên được thực hiện trong đàm phán thương mại quốc tế.

Những doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường xuyên sử dụng điều khoản này để điều chỉnh chiến lược hợp tác và phát triển dự án.

2.4. Luật Doanh nghiệp 2020

Đây là hành lang pháp lý điều chỉnh nội bộ doanh nghiệp, bao gồm cả quyền đơn phương ra quyết định của người đại diện theo pháp luật, hội đồng thành viên hoặc đại hội cổ đông. Việc chuyển nhượng vốn, thay đổi điều lệ công ty, hoặc giải thể – đều có thể xuất phát từ hành vi pháp lý đơn phương nếu đủ điều kiện luật định.

Đối với các công ty có vốn đầu tư nước ngoài, hoặc đang xin điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư, việc thực hiện hành vi đơn phương cần được xem xét dưới góc độ toàn diện về luật đầu tư, luật doanh nghiệp và luật dân sự – và luôn cần có sự đồng hành từ dịch vụ luật sư tư vấn doanh nghiệp để tránh rủi ro pháp lý.

3. Phân loại hành vi pháp lý đơn phương

Trong thực tiễn pháp lý, hành vi pháp lý đơn phương không chỉ là cơ sở làm phát sinh quyền mà còn có thể dẫn đến chấm dứt nghĩa vụ pháp lý giữa các chủ thể. Việc phân loại rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp và cá nhân hiểu đúng bản chất của hành vi, từ đó có chiến lược xử lý phù hợp và tránh rủi ro pháp lý trong hoạt động dân sự, lao động, hay thương mại.

3.1. Hành vi đơn phương phát sinh quyền

Đây là nhóm hành vi mà từ ý chí pháp lý đơn phương của một bên, quyền lợi hoặc nghĩa vụ phát sinh theo hướng có lợi cho bên thực hiện. Ví dụ:

Người lập di chúc hợp pháp nhằm định đoạt tài sản thừa kế cho người khác, không phụ thuộc vào ý chí bên còn lại.
Một cá nhân đơn phương tặng cho tài sản mà không yêu cầu bên nhận thực hiện nghĩa vụ đáp lại.
Doanh nghiệp đưa ra chào hàng thương mại hoặc gửi đề nghị ký kết hợp đồng tài trợ cho tổ chức sự kiện, đối tác chiến lược – đây là hành vi pháp lý đơn phương tạo điều kiện thiết lập quan hệ pháp lý mới.

Với các doanh nghiệp FDI, cá nhân đầu tư nước ngoài vào Việt Nam hoặc nhà tài trợ trong hợp tác thương mại, các hành vi như trên thường được triển khai có chiến lược và cần tư vấn pháp lý chuyên sâu từ luật sư tư vấn doanh nghiệp để đảm bảo đúng luật, đặc biệt trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, hợp đồng thương mại, hoặc uy tín thương hiệu.

3.2. Hành vi đơn phương chấm dứt nghĩa vụ

Đây là loại phổ biến và dễ gây tranh chấp nhất. Chủ thể thực hiện hành vi chấm dứt quan hệ pháp lý mà không cần sự đồng thuận của bên còn lại, nhưng phải căn cứ theo quy định của pháp luật hoặc điều kiện trong hợp đồng. Ví dụ:

Người lao động hoặc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, nếu thuộc trường hợp được phép theo Bộ luật Lao động 2019.
Doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng mua bán, nếu đối tác vi phạm nghĩa vụ giao hàng, chất lượng không đảm bảo hoặc chậm thanh toán.
Cá nhân rút lại đề nghị giao kết hợp đồng nếu chưa được bên kia chấp nhận.

Trong trường hợp này, vai trò của luật sư tư vấn hợp đồng, hoặc tư vấn pháp luật thường xuyên trở nên rất quan trọng nhằm đánh giá đúng quyền, nghĩa vụ, đảm bảo hành vi đơn phương không dẫn đến bồi thường thiệt hại, mất cơ hội kinh doanh, hay tranh chấp kéo dài. Đặc biệt, khi bên bị ảnh hưởng là công ty công nghệ, doanh nghiệp sản xuất hay tổ chức có yếu tố đầu tư nước ngoài, thì hậu quả có thể ảnh hưởng đến giấy chứng nhận đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ hoặc ưu đãi thuế doanh nghiệp.