Luật tổ chức tín dụng 2024 và các quy định mới đáng chú ý

2. Tổng hợp văn bản hướng dẫn Luật tổ chức tín dụng 2024

Với kinh nghiệm xử lý tranh chấp, tôi nhận thấy phần lớn rủi ro lại phát sinh khi doanh nghiệp bỏ sót một văn bản nhỏ, ví dụ quy định về phân loại tài sản có của quỹ tín dụng nhân dân hay của tổ chức tài chính vi mô. Do đó chủ doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ và nắm rõ được là các văn bản hướng dẫn Luật tổ chức tín dụng 2024 dưới đây, bao gồm: 

– Nghị định 86/2024/NĐ-CP về mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và trường hợp tổ chức tín dụng phân bổ lãi phải thu phải thoái.

– Thông tư 09/2024/TT-NHNN sửa đổi các Thông tư quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động, hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. 

– Thông tư 10/2024/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 22/2018/TT-NHNN hướng dẫn về thủ tục, hồ sơ chấp thuận danh sách dự kiến nhân sự của ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

– Thông tư 13/2024/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 32/2015/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân (có hiệu lực từ ngày 12/08/2024).

– Thông tư 14/2024/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có của tổ chức tài chính vi mô (có hiệu lực từ ngày 12/08/2024). 

– Thông tư 16/2024/TT-NHNN quy định về xây dựng và thực hiện lộ trình để bảo đảm tuân thủ quy định về giới hạn góp vốn, mua cổ phần tại Khoản 5 Điều 137 Luật tổ chức tín dụng 2024 của tổ chức tín dụng, công ty con của tổ chức tín dụng (có hiệu lực từ ngày 15/08/2024).

– Thông tư 20/2024/TT-NHNN quy định về bao thanh toán và dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

– Thông tư 21/2024/TT-NHNN quy định về nghiệp vụ thư tín dụng và các hoạt động kinh doanh khác liên quan đến thư tín dụng.

– Thông tư 24/2024/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 33/2015/TT-NHNN quy định các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tài chính vi mô.

– Thông tư 25/2024/TT-NHNN quy định điều kiện, hồ sơ, trình tự và thủ tục chấp thuận việc góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng.

– Thông tư 26/2024/TT-NHNN quy định về hoạt động cho thuê tài chính của công ty tài chính tổng hợp, công ty cho thuê tài chính.

– Thông tư 27/2024/TT-NHNN quy định về ngân hàng hợp tác xã, việc trích nộp, quản lý và sử dụng Quỹ bảo đảm an toàn hệ thống quỹ tín dụng nhân dân.

– Thông tư 28/2024/TT-NHNN quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục chấp thuận những thay đổi, danh sách dự kiến bầu, bổ nhiệm nhân sự của tổ chức tín dụng là hợp tác xã.

– Thông tư 29/2024/TT-NHNN quy định về quỹ tín dụng nhân dân.

– Thông tư 31/2024/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có trong hoạt động của ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

– Thông tư 32/2024/TT-NHNN về mạng lưới hoạt động của ngân hàng thương mại (có hiệu lực từ ngày 15/08/2024).

– Thông tư 33/2024/TT-NHNN quy định về hồ sơ, trình tự cấp Giấy phép, tổ chức và hoạt động của tổ chức tài chính vi mô.

– Thông tư 34/2024/TT-NHNN quy định việc cấp đổi Giấy phép, cấp bổ sung nội dung hoạt động vào Giấy phép và tổ chức, hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, văn phòng đại diện tại Việt Nam của tổ chức tín dụng nước ngoài, tổ chức nước ngoài khác có hoạt động ngân hàng.

– Thông tư 35/2024/TT-NHNN về cấp đổi Giấy phép, cấp bổ sung nội dung hoạt động vào Giấy phép và tổ chức, hoạt động của tổ chức tín dụng phi ngân hàng.

– Thông tư 36/2024/TT-NHNN về phân loại tài sản có của tổ chức tín dụng là hợp tác xã (có hiệu lực từ ngày 15/08/2024).

– Thông tư 38/2024/TT-NHNN quy định về hoạt động tư vấn của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. 

– Thông tư 39/2024/TT-NHNN quy định về kiểm soát đặc biệt đối với tổ chức tín dụng.

– Quyết định 09/2024/QĐ-TTg quy định về điều kiện, hồ sơ, thủ tục đề nghị chấp thuận mức cấp tín dụng tối đa vượt giới hạn của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

3. Những điểm nổi bật trong Luật tổ chức tín dụng 2024

3.1. Cổ đông sở hữu từ 01% vốn điều lệ trở lên phải công khai thông tin

Đây là quy định mới đáng chú ý tại Luật tổ chức tín dụng 2024, cụ thể, căn cứ theo khoản 2 Điều 49 thì từ ngày 01/7/2024, cổ đông sở hữu từ 01% vốn điều lệ trở lên của tổ chức tín dụng phải cung cấp cho tổ chức tín dụng các thông tin: 

– Họ và tên; số định danh cá nhân; quốc tịch, số hộ chiếu, ngày cấp, nơi cấp của cổ đông là người nước ngoài; số Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy tờ pháp lý tương đương của cổ đông là tổ chức; ngày cấp, nơi cấp của giấy tờ này;

– Thông tin về người có liên quan;

– Số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần của mình tại tổ chức tín dụng đó;

– Số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần của người có liên quan của mình tại tổ chức tín dụng đó.

Tổ chức tín dụng cần niêm yết và lưu trữ thông tin của các cổ đông này tại trụ sở chính và phải gửi báo cáo cho Ngân hàng Nhà nước.

Hằng năm, tổ chức tín dụng phải công bố thông tin này với Đại hội đồng cổ đông, Đại hội thành viên, Hội đồng thành viên.

Đồng thời, tổ chức tín dụng phải công bố công khai thông tin về họ và tên cá nhân, tên tổ chức là cổ đông sở hữu từ 01% vốn điều lệ trở lên của tổ chức tín dụng và thông tin số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông và người có liên quan trên trang thông tin điện tử của tổ chức tín dụng trong vòng 7 ngày làm việc kể từ ngày tổ chức tín dụng nhận được thông tin cung cấp.

Theo Luật tổ chức tín dụng 2024, các đối tượng cung cấp, công bố công khai thông tin phải bảo đảm thông tin cung cấp, công bố công khai trung thực, chính xác, đầy đủ, kịp thời và phải chịu trách nhiệm về việc cung cấp, công bố công khai thông tin đó.

Trong tranh chấp cổ đông tại tòa án, việc không công khai hoặc công khai không trung thực có thể khiến nghị quyết Đại hội đồng cổ đông bị hủy bỏ. Đây chính là hệ quả pháp lý mà các cổ đông cần đặc biệt lưu ý.

3.2. Giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần trong tổ chức tín dụng của cổ đông

So với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, Điều 63 Luật tổ chức tín dụng 2024 đã đưa ra quy định giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần của các cổ đông trong tổ chức tín dụng. Cụ thể như sau:

– Một cổ đông là cá nhân không được sở hữu cổ phần vượt quá 05% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng.

– Một cổ đông là tổ chức không được sở hữu cổ phần vượt quá 10% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng.

– Cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần vượt quá 15% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng. Cổ đông lớn của một tổ chức tín dụng và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần từ 05% vốn điều lệ trở lên của một tổ chức tín dụng khác.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, tổng mức sở hữu cổ phần tối đa sẽ được Chính phủ quy định cụ thể. 

Các cổ đông, cổ đông liên quan và người có liên quan đã sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ sở hữu cho phép trước ngày 01/07/2024 sẽ được duy trì số cổ phần hiện có nhưng không được tăng thêm, ngoại trừ trường hợp nhận cổ tức bằng cổ phiếu, cho đến khi tuân thủ quy định về tỷ lệ sở hữu theo Luật tổ chức tín dụng 2024.

Tôi từng chứng kiến nhiều cổ đông cá nhân vướng mắc khi tỷ lệ vượt trần mà không biết cách xử lý. Trong thực tế, họ chỉ có thể duy trì tỷ lệ hiện có, không được mua thêm, và phải chấp nhận lộ trình điều chỉnh dần theo luật mới.

Quy định này của Luật tổ chức tín dụng 2024 nhằm hạn chế tình trạng sở hữu chéo, chi phối thao túng ngân hàng, từ đó làm cho hệ thống các tổ chức tín dụng công khai, minh bạch và an toàn hơn.

3.3. Cấm bán bảo hiểm không bắt buộc dưới mọi hình thức

Cụ thể, theo khoản 5 Điều 15 Luật tổ chức tín dụng 2024 thì tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, người quản lý, người điều hành, nhân viên của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài gắn việc bán sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng dưới mọi hình thức.

Theo đó cho thấy, Luật tổ chức tín dụng 2024 góp phần giúp hoạt động bán bảo hiểm sẽ được quản lý chặt chẽ hơn, và có khả năng khiến tốc độ tăng trưởng thu nhập từ bán bảo hiểm của các ngân hàng chậm lại so với trước đây. 

Điều đáng chú ý là, luật không cấm việc tư vấn bảo hiểm trên cơ sở tự nguyện. Vấn đề nằm ở chỗ ngân hàng không được gắn việc cấp tín dụng hay cung ứng dịch vụ với việc buộc khách hàng phải mua bảo hiểm.

3.4. Bổ sung quy định về xét duyệt các khoản vay tiêu dùng

Trước đây, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 chưa có quy định cụ thể về các khoản vay có giá trị nhỏ. Tuy nhiên, tại Điều 102 của Luật tổ chức tín dụng 2024 đã quy định rõ rằng các tổ chức tín dụng phải có tối thiểu thông tin về mục đích sử dụng vốn hợp pháp, khả năng tài chính của khách hàng trước khi quyết định cấp tín dụng đối với các khoản vay có mức giá trị nhỏ như: 

– Khoản cho vay phục vụ nhu cầu đời sống, khoản cấp tín dụng qua thẻ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài;

– Khoản cho thuê tài chính, khoản cho vay tiêu dùng, khoản cấp tín dụng qua thẻ của tổ chức tín dụng phi ngân hàng;

– Khoản cho vay phục vụ nhu cầu đời sống của quỹ tín dụng nhân dân;

– Khoản cho vay của tổ chức tài chính vi mô.

Theo kinh nghiệm cá nhân, tôi cho rằng việc luật hóa quy trình tối thiểu đối với khoản vay nhỏ sẽ giảm đáng kể tranh chấp hợp đồng tín dụng, nhất là khi khách hàng khởi kiện vì cho rằng ngân hàng phê duyệt ‘quá dễ dãi’ mà không cảnh báo rủi ro.

3.5. Thêm quy định về can thiệp sớm các tổ chức tín dụng yếu kém

Luật tổ chức tín dụng 2024 bổ sung hẳn một chương IX: CAN THIỆP SỚM TỔ CHỨC TÍN DỤNG, CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NƯỚC NGOÀI, trong đó có tất cả 6 Điều luật (từ Điều 156 – 161) quy định về các biện pháp can thiệp sớm các tổ chức tín dụng yếu kém.

 Theo đó, Ngân hàng Nhà nước xem xét, quyết định thực hiện can thiệp sớm khi tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thuộc một hoặc một số trường hợp sau đây:

– Số lỗ lũy kế của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài lớn hơn 15% giá trị của vốn điều lệ, vốn được cấp và quỹ dự trữ ghi trong báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất hoặc theo kết luận thanh tra, kiểm toán của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và vi phạm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu quy định;

– Xếp hạng dưới mức trung bình theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước;

– Vi phạm tỷ lệ khả năng chi trả trong thời gian 30 ngày liên tục;

– Vi phạm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu trong thời gian 06 tháng liên tục;

– Bị rút tiền hàng loạt và có báo cáo gửi Ngân hàng Nhà nước. 

Các yêu cầu đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được can thiệp sớm bao gồm:

– Tăng vốn điều lệ, vốn được cấp; tăng cường nắm giữ tài sản có tính thanh khoản cao và thực hiện các giải pháp khác để đáp ứng yêu cầu bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng;

– Cắt giảm chi phí hoạt động, chi phí quản lý, thù lao, lương, thưởng; yêu cầu bồi hoàn thù lao, tiền thưởng đối với người quản lý, người điều hành, thành viên Ban kiểm soát;

– Tăng cường quản trị rủi ro; tổ chức lại bộ máy quản trị, điều hành.

Các biện pháp hạn chế đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được can thiệp sớm trong Luật tổ chức tín dụng 2024 bao gồm:

 – Không chia cổ tức, lợi tức, phân phối lợi nhuận sau thuế sau khi trích lập các quỹ, chuyển lợi nhuận về nước; hạn chế chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, chuyển nhượng tài sản;

– Hạn chế hoạt động kinh doanh không hiệu quả, có rủi ro cao; giảm giới hạn cấp tín dụng, giới hạn góp vốn, mua cổ phần; hạn chế tăng trưởng tín dụng;

– Đình chỉ, tạm đình chỉ một hoặc một số hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh khác có dấu hiệu vi phạm pháp luật; không bổ sung nội dung hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh mới khác, không mở rộng mạng lưới hoạt động;

– Đình chỉ người quản lý, người điều hành có hành vi vi phạm quy định pháp luật hoặc gây rủi ro lớn đến hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài;

– Yêu cầu bầu, bổ nhiệm thay thế người quản lý, người điều hành có hành vi vi phạm quy định pháp luật hoặc gây rủi ro lớn đến hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được can thiệp sớm;

– Biện pháp khác theo thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước. 

Trên thực tế, khi một ngân hàng bị can thiệp sớm, thách thức lớn nhất không chỉ là tài chính mà còn là niềm tin thị trường. Chỉ cần một tin đồn rút tiền hàng loạt, nếu không có cơ chế truyền thông minh bạch, rủi ro còn nghiêm trọng hơn bản thân số liệu tài chính.

Quy định này của Luật tổ chức tín dụng 2024 không gây ảnh hưởng nhiều tới các ngân hàng đang hoạt động bình thường ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, nó sẽ hỗ trợ các cơ quan quản lý và công chúng sớm nhận diện rủi ro lớn thông qua các báo cáo tài chính mà các tổ chức tín dụng công bố.

3.6. Quy định mới về giảm dần giới hạn cấp tín dụng

Từ ngày 01/7/2024, Luật tổ chức tín dụng 2024 quy định giảm dần giới hạn cấp tín dụng theo từng giai đoạn theo quy định tại Điều 136 như sau:

– Tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng, một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó của ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác xã, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô không được vượt quá tỷ lệ sau đây: 

+ Từ ngày Luật tổ chức tín dụng 2024 có hiệu lực thi hành đến trước ngày 01 tháng 01 năm 2026: 14% vốn tự có đối với một khách hàng; 23% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó;

+ Từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 đến trước ngày 01 tháng 01 năm 2027: 13% vốn tự có đối với một khách hàng; 21% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó;

+ Từ ngày 01 tháng 01 năm 2027 đến trước ngày 01 tháng 01 năm 2028: 12% vốn tự có đối với một khách hàng; 19% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó;

+ Từ ngày 01 tháng 01 năm 2028 đến trước ngày 01 tháng 01 năm 2029: 11% vốn tự có đối với một khách hàng; 17% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó;

+Từ ngày 01 tháng 01 năm 2029: 10% vốn tự có đối với một khách hàng; 15% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó. 

– Tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có của tổ chức tín dụng phi ngân hàng; tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng và người có liên quan của khách hàng đó không được vượt quá 25% vốn tự có của tổ chức tín dụng phi ngân hàng. 

Khi so với quy định hiện hành, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng sẽ giảm từ 15% xuống còn 10%, áp dụng từ ngày 01/07/2024 đến ngày 01/01/2029. Trong cùng khoảng thời gian này, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và các bên liên quan cũng sẽ giảm từ 25% xuống còn 15%.

Điều này đồng nghĩa nhiều ngân hàng phải tái cơ cấu quan hệ với khách hàng lớn. Tôi cho rằng, nếu không chuẩn bị từ sớm, đến năm 2029 sẽ có những cú ‘sốc room’ khi ngân hàng buộc phải cắt giảm dư nợ của khách hàng chiến lược.

Cùng với đó, từ ngày 01/07/2024, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và các bên liên quan tại các tổ chức tín dụng phi ngân hàng sẽ giảm từ 50% xuống 25%.

3.7. Tổ chức tín dụng được chuyển nhượng tài sản đảm bảo là dự án bất động sản để thu hồi nợ

 Luật tổ chức tín dụng 2024 bổ sung quy định về chuyển nhượng tài sản bảo đảm tại Điều 200, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2024. Theo đó, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty quản lý nợ và khai thác tài sản của tổ chức tín dụng, công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam được quyền chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản là tài sản bảo đảm để thu hồi nợ. 

Việc chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản cần phải đáp ứng theo quy định tại Luật Kinh doanh bất động sản và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không phải dự án nào cũng có thể chuyển nhượng ngay. Trong thực tế, Dương Trí cũng đã gặp trường hợp dự án chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính về đất đai thì việc xử lý bảo đảm bị ách tắc, dẫn đến tranh chấp trong khoảng thời gian dài.

Với những quy định mới về tỷ lệ sở hữu cổ phần, quy trình xét duyệt khoản vay và các biện pháp can thiệp sớm, Luật Tổ chức tín dụng 2024 là bước tiến quan trọng giúp ngành ngân hàng hoạt động minh bạch và hiệu quả hơn. Việc tuân thủ các quy định trong luật giúp bảo vệ quyền lợi của các tổ chức tín dụng và đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính quốc gia. Nếu bạn cần thêm thông tin hoặc tư vấn pháp lý liên quan đến Luật Tổ chức tín dụng 2024, hãy liên hệ với Luật Dương Trí để được hỗ trợ chuyên nghiệp và tận tình.

? Số điện thoại/Zalo liên hệ tư vấn: 0961.353.606

? Email: contact@luatduongtri.vn