29/07/2025 | Chia sẻ

Cạnh tranh không lành mạnh: Quy định pháp luật và rủi ro doanh nghiệp cần tránh

Ngày đăng: 29/07/2025Tác giả: Phạm Đình AnhCập nhật: 26/08/2026

Cạnh tranh không lành mạnh là hành vi xảy ra phổ biến trong môi trường kinh doanh hiện đại, đặc biệt khi doanh nghiệp ngày càng mở rộng thị trường, tăng tính cạnh tranh và đẩy mạnh hoạt động thương mại điện tử. Tuy nhiên, không phải hành vi cạnh tranh nào cũng hợp pháp. Nếu vi phạm, tổ chức hoặc cá nhân có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật cạnh tranh hiện hành. Hãy cùng Luật Dương Trí tìm hiểu rõ ràng hơn ở bài viết dưới đây.

1. Căn cứ pháp lý điều chỉnh hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Cạnh tranh không lành mạnh là hành vi bị nghiêm cấm và điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật chặt chẽ tại Việt Nam. Căn cứ pháp lý điều chỉnh nhóm hành vi này bao gồm:

Luật Cạnh tranh 2018 – là văn bản pháp lý trung tâm quy định về hành vi cạnh tranh, quyền và nghĩa vụ của các bên trong thị trường
Nghị định 75/2019/NĐ-CP – quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, đặc biệt đối với các hành vi gây thiệt hại cho đối thủ hoặc người tiêu dùng
Bộ luật Dân sự 2015 – làm cơ sở xác định thiệt hại dân sự và yêu cầu bồi thường khi phát sinh tranh chấp thương mại

Ngoài ra, một số văn bản hướng dẫn chuyên ngành như trong lĩnh vực thương mại điện tử, công nghệ, viễn thông và sở hữu trí tuệ cũng bổ sung thêm hành lang pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm bản quyền, xâm phạm bí mật kinh doanh, hoặc lạm dụng hình ảnh thương hiệu.

Các quy định này không chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp Việt Nam, mà còn bắt buộc đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang hoạt động tại thị trường Việt Nam. Việc tuân thủ pháp luật cạnh tranh không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là yếu tố then chốt trong tư duy phát triển bền vững, nhất là khi doanh nghiệp tham gia chuyển nhượng quyền kinh doanh, mở rộng thị trường hoặc bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam.

Do vậy, việc tư vấn pháp luật doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực luật thương mại và luật cạnh tranh, là bước đi cần thiết giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro, đồng thời tạo dựng môi trường cạnh tranh minh bạch, lành mạnh và đúng quy định.

2. Hành vi nào bị coi là cạnh tranh không lành mạnh?

Theo quy định tại Luật Cạnh tranh 2018, các hành vi cạnh tranh không lành mạnh là những hành vi do doanh nghiệp hoặc cá nhân thực hiện với mục đích giành lợi thế thương mại không chính đáng, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh hoặc làm thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác.

Dưới đây là những nhóm hành vi điển hình được pháp luật xác định là cạnh tranh không lành mạnh:

2.1 Cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn

Sử dụng quảng cáo sai sự thật, cung cấp thông tin không trung thực về sản phẩm, dịch vụ nhằm đánh lừa người tiêu dùng hoặc tạo hình ảnh sai lệch về uy tín doanh nghiệp.
Tuyên bố không đúng sự thật về nguồn gốc hàng hóa, chất lượng, hoặc thành phần sản phẩm của chính mình hay đối thủ cạnh tranh.
Hành vi này vi phạm nghiêm trọng quy định tại Luật Thương mại 2005 và có thể bị xử phạt nặng theo Nghị định 75/2019/NĐ-CP.

2.2 Xâm phạm bí mật kinh doanh

Lấy cắp, khai thác trái phép thông tin bảo mật như chiến lược kinh doanh, dữ liệu khách hàng, phần mềm có bản quyền, công thức độc quyền, mã nguồn, thiết kế sản phẩm.
Sử dụng hành vi gián điệp công nghiệp, gắn thiết bị theo dõi, móc nối nhân sự nội bộ để thu thập dữ liệu doanh nghiệp đối thủ – thường gặp trong môi trường cạnh tranh ngành công nghệ, thương mại điện tử hoặc startup.

2.3 Cấu kết, lôi kéo khách hàng hoặc người lao động

Tác động trái pháp luật nhằm buộc khách hàng hủy hợp đồng, ngừng hợp tác với đối thủ cạnh tranh, trong khi không có căn cứ về chất lượng hoặc pháp lý.
Dùng mức lương vượt chuẩn để lôi kéo nhân sự chủ chốt, đặc biệt nhân viên nắm giữ dữ liệu quan trọng – đây là hành vi có thể dẫn đến tranh chấp về hợp đồng lao động hoặc bồi thường thiệt hại dân sự.

2.4 Gây rối hoạt động kinh doanh hợp pháp

Tạo tin đồn thất thiệt, lan truyền thông tin sai sự thật nhằm làm giảm uy tín thương hiệu, đặc biệt qua mạng xã hội, diễn đàn, fanpage giả mạo.
Cố tình gây rối trong quá trình doanh nghiệp tiến hành bán hàng, xúc tiến thương mại, hoặc triển khai chương trình khuyến mãi hợp pháp.

Để phòng ngừa và xử lý kịp thời các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, doanh nghiệp nên chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời sử dụng dịch vụ luật sư tư vấn doanh nghiệp hoặc luật sư tư vấn sở hữu trí tuệ để được hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp thương mại.

Các quy định về cạnh tranh không lành mạnh

3. Mức xử phạt khi vi phạm cạnh tranh không lành mạnh

Theo Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 75/2019/NĐ-CP, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh sẽ bị xử lý nghiêm minh, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả gây ra.

3.1 Xử phạt vi phạm hành chính

Mức phạt hành chính đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh được áp dụng như sau:

Phạt tiền từ 10 triệu đến 2 tỷ đồng, căn cứ theo loại hành vi vi phạm (quảng cáo gian dối, lôi kéo khách hàng, xâm phạm bí mật kinh doanh…), phạm vi ảnh hưởng, quy mô thị trường và mức độ tái phạm.
Buộc chấm dứt hành vi vi phạm và tiến hành cải chính công khai, xin lỗi nếu có hành vi xúc phạm uy tín, danh dự của doanh nghiệp, cá nhân khác.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhạy cảm như phần mềm có bản quyền, dịch vụ tư vấn, công nghệ thông tin, việc truyền thông thiếu kiểm soát có thể vô tình vi phạm pháp luật cạnh tranh mà không nhận ra.

3.2 Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, nếu hành vi cạnh tranh không lành mạnh có dấu hiệu của tội phạm hình sự, như:

Cố ý xâm phạm bí mật kinh doanh
Lôi kéo nhân sự bằng thủ đoạn bất hợp pháp
Gây thiệt hại lớn cho đối thủ thông qua phát tán thông tin sai sự thật

…thì người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017). Mức phạt có thể bao gồm phạt tù, cấm đảm nhiệm chức vụ, hoặc bồi thường thiệt hại dân sự.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp công nghệ, hoặc đơn vị chuyển nhượng vốn, sở hữu trí tuệ, nên thường xuyên tư vấn luật doanh nghiệp để rà soát hoạt động marketing, truyền thông và hợp đồng nhằm tránh rủi ro pháp lý không đáng có.

4. Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro cạnh tranh không lành mạnh?

Trong bối cảnh thị trường ngày càng khốc liệt, việc phòng ngừa cạnh tranh không lành mạnh không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố sống còn giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu và uy tín. Để tránh rơi vào các rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần chủ động triển khai những biện pháp sau:

4.1 Tăng cường nhận thức pháp luật nội bộ

Doanh nghiệp nên tổ chức tập huấn định kỳ về pháp luật cạnh tranh, đặc biệt cho bộ phận marketing, truyền thông, kinh doanh – những vị trí thường xuyên thực hiện quảng cáo, tiếp thị, tiếp xúc khách hàng và đối tác.

Việc không hiểu hoặc hiểu sai quy định có thể khiến một chiến dịch truyền thông bị coi là xâm phạm bí mật kinh doanh hoặc bôi nhọ đối thủ – dẫn đến bị xử phạt vì hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

4.2 Bảo vệ tài sản trí tuệ

Một doanh nghiệp hiện đại cần chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, bản quyền phần mềm, sáng chế ngay từ giai đoạn phát triển ban đầu. Điều này giúp:

Ngăn chặn đối thủ sao chép sản phẩm hoặc lạm dụng thương hiệu
Có cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Bảo vệ lợi ích trong các tình huống chuyển nhượng, góp vốn, đấu thầu

4.3 Xây dựng chính sách nội bộ và hệ thống kiểm soát rủi ro

Doanh nghiệp cần có quy trình kiểm soát thông tin truyền thông, đồng thời xây dựng chính sách bảo mật nội bộ, quản lý tài liệu kinh doanh và dữ liệu khách hàng một cách chặt chẽ.

Ngoài ra, các quy định về ngăn ngừa lôi kéo nhân sự trái phép, quản lý mối quan hệ với nhà phân phối và đại lý cũng nên được ban hành rõ ràng để giảm thiểu khả năng bị đối thủ khiếu kiện.

4.4 Sử dụng dịch vụ luật sư tư vấn doanh nghiệp định kỳ

Việc phối hợp thường xuyên với luật sư tư vấn doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp:

Rà soát hợp đồng thương mại để đảm bảo không vi phạm pháp luật cạnh tranh
Phân tích và điều chỉnh chiến lược marketing, truyền thông thương hiệu cho phù hợp

Chủ động xử lý tình huống khi có khiếu nại hoặc tranh chấp phát sinh với đối thủ

Liên hệ hỗ trợ pháp lý: