Quy định chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc từ 1/7/2025

I. Từ 01/07/2025, những ai phải đóng BHXH bắt buộc? Danh sách đầy đủ 

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, danh sách các đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc đã có những thay đổi đáng chú ý. Một trong các điểm mới quan trọng là chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc thay vì chỉ tham gia tự nguyện như trước đây. Việc bổ sung chủ hộ vào nhóm đối tượng đóng BHXH bắt buộc thể hiện rõ định hướng mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội của Nhà nước, phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển kinh tế cá thể.

Danh sách đầy đủ các đối tượng bắt buộc tham gia BHXH từ 01/07/2025 gồm:

Người lao động là công dân Việt Nam, gồm:

• Người làm theo hợp đồng lao động ≥ 1 tháng, kể cả bằng tên gọi khác nhưng đúng bản chất thỏa thuận lao động (trả công, giám sát…)
  
• Cán bộ, công chức, viên chức; công nhân, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, dân quân thường trực
  
• Lao động làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (trừ quy định quốc tế khác)
  
• Quản lý doanh nghiệp, thành viên HĐQT, giám đốc… kể cả không hưởng lương
  
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố
  
• Lao động bán thời gian nếu lương tháng ≥ mức lương đóng thấp nhất
  
• Chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc nếu có đăng ký kinh doanh 

Người lao động là người nước ngoài

• Làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng ≥ 12 tháng (trừ một số trường hợp theo quy định)
  

Người sử dụng lao động, bao gồm:

• Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang
• Tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ chức khác và cá nhân thuê lao động theo hợp đồng

II. Chủ hộ kinh doanh có đóng BHXH bắt buộc không? Quy định và đối tượng áp dụng từ 01/07/2025

Từ ngày 01/07/2025, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh sẽ bắt buộc phải tham gia BHXH, thay vì chỉ được khuyến khích tham gia tự nguyện như trước. Quy định này được nêu rõ tại điểm m, khoản 1, Điều 2, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chính sách an sinh xã hội.

Đây là điểm mới có tính bắt buộc, áp dụng cho những chủ hộ đang kinh doanh hợp pháp, có đăng ký với cơ quan nhà nước. Việc tham gia BHXH giờ đây không còn là quyền lựa chọn mà trở thành nghĩa vụ pháp lý.

Ngoài ra, Luật BHXH 2024 cũng quy định lộ trình áp dụng, nhằm giúp các nhóm hộ có thời gian chuẩn bị:

• Từ năm 2025: áp dụng với hộ kinh doanh kê khai thuế
• Từ 2027: mở rộng đến hộ khoán
• Đến năm 2029: áp dụng với các nhóm còn lại

Phương thức đóng cũng được thiết kế linh hoạt, có thể đóng hàng tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng/lần, tùy khả năng tài chính. Quy định này không chỉ mở rộng độ bao phủ BHXH mà còn giúp chủ hộ từng bước xây dựng quỹ hưu trí – bảo hiểm lâu dài cho bản thân.

III. Mức tham chiếu là gì? Chủ hộ kinh doanh tính mức lương đóng ra sao?

Trong quá trình chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc cần nắm rõ cách xác định mức lương làm căn cứ đóng vì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền phải nộp hàng tháng.

Theo Khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 2024, mức tham chiếu được hiểu là mức quy định cơ bản để tính lương đóng BHXH. Hiện tại, khi mức lương cơ sở chưa bị bãi bỏ, mức tham chiếu được xác định bằng 2.340.000 đồng/tháng. Sau này, nếu có điều chỉnh, mức tham chiếu sẽ không thấp hơn mức cũ.

Chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc được tự lựa chọn mức lương làm căn cứ trong khoảng từ mức tham chiếu đến tối đa 20 lần mức tham chiếu, tương ứng với:

• Mức thấp nhất: 2.340.000 đồng
• Mức cao nhất: 46.800.000 đồng

Từ đó, mức đóng BHXH bắt buộc cũng được tính theo tỷ lệ cố định 25%, trong đó:

• 22% cho quỹ hưu trí – tử tuất
• 3% cho quỹ ốm đau – thai sản

Mức đóng tối thiểu: 25% × 2.340.000 = 585.000 đồng/tháng

Mức đóng tối đa: 25% × 46.800.000 = 11.700.000 đồng/tháng

Điểm thuận lợi là chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc có thể chọn hình thức đóng phù hợp theo tháng, quý hoặc 6 tháng/lần. Sau 12 tháng, có thể điều chỉnh lại mức lương đóng để phù hợp với biến động thu nhập kinh doanh.

IV. Trường hợp nào chủ hộ kinh doanh không phải đóng BHXH bắt buộc?

Mặc dù chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc là yêu cầu pháp lý từ 01/7/2025, vẫn tồn tại một số trường hợp ngoại lệ cho phép không phải tham gia hoặc tạm thời chưa phải đóng BHXH bắt buộc. Cụ thể:

1. Chưa đăng ký kinh doanh:
   Nếu hộ kinh doanh hoạt động nhưng không đăng ký kinh doanh, thì chủ hộ chưa thuộc diện bắt buộc. Trường hợp này, nếu có nhu cầu, họ chỉ có thể đóng BHXH tự nguyện.
2. Tạm dừng hoạt động kinh doanh:
   Trường hợp chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc nhưng doanh nghiệp không còn hoạt động, không phát sinh doanh thu, có thể được tạm ngừng nghĩa vụ đóng BHXH, với điều kiện phải thông báo và được xác nhận từ cơ quan BHXH.
3. Đã nhận lương hưu hàng tháng:
   Những chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc nhưng đã đủ điều kiện nhận lương hưu thì không còn phải tiếp tục đóng nữa, bởi họ đã hưởng chế độ dài hạn của BHXH.
4. Chưa đến thời điểm bắt buộc theo lộ trình:
   Theo lộ trình áp dụng từ Luật BHXH 2024, các hộ kê khai thuế áp dụng từ năm 2025, hộ khoán từ 2027, và các nhóm còn lại đến năm 2029. Nếu chủ hộ kinh doanh chưa thuộc nhóm đến thời điểm bắt buộc, vẫn có thể tạm thời chưa phải đóng BHXH.

Tóm lại, chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc sẽ không phải tham gia nếu thuộc các trường hợp chưa đăng ký, đang nghỉ hoạt động, đã nghỉ hưu hoặc chưa đến hạn bắt buộc theo lộ trình. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt chẽ quy định để chủ động hoàn thành nghĩa vụ khi đến thời điểm áp dụng.

V. Xử phạt nếu chủ hộ kinh doanh không đóng BHXH bắt buộc

Từ ngày 01/07/2025, việc chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc trở thành trách nhiệm pháp lý. Nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, chủ hộ có thể bị xử phạt nặng theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Dưới đây là các mức phạt chính:

1. Phạt chậm đóng:
   
   • Mức phạt từ 12% – 15% tổng số tiền BHXH và BHTN phải đóng, tối đa 75 triệu đồng.
     
   • Áp dụng với các trường hợp nộp muộn nhưng không có dấu hiệu trốn đóng.
     
2. Phạt không đóng hoàn toàn:
   
   • Mức phạt từ 18% – 20% số tiền phải đóng, tối đa 75 triệu đồng.
     
   • Dành cho trường hợp chủ hộ hoàn toàn không tham gia đóng BHXH bắt buộc.
     
3. Phạt trốn đóng (có dấu hiệu vi phạm pháp luật):
   • Bị phạt từ 50 – 75 triệu đồng, dù chưa bị truy cứu hình sự.
   • Đây là mức phạt nghiêm khắc nhất, áp dụng nếu cố tình không đóng trong thời gian dài.
4. Biện pháp bổ sung:
   • Buộc nộp đủ toàn bộ số tiền BHXH, BHTN còn thiếu.
     
   • Đồng thời, phải trả thêm tiền lãi chậm đóng, tính bằng 2 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH năm trước.
     
   • Nếu không tự khắc phục, ngân hàng/kho bạc sẽ trích thẳng từ tài khoản cá nhân theo yêu cầu của cơ quan BHXH.

VI. Bảng so sánh mức đóng BHXH trước và sau ngày 01/07/2025

Dưới đây là bảng so sánh mức đóng BHXH trước và sau khi Luật BHXH 2024 có hiệu lực, tập trung vào đối tượng chủ hộ kinh doanh đóng BHXH bắt buộc: