Tổng Quan và Điểm Mới Nổi Bật Của Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Dương Trí với vai trò là đơn vị tư vấn pháp lý, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu tổng quan về Luật Hợp tác xã 2023, phân tích những điểm mới nổi bật mà luật này mang lại, cũng như tác động thực tiễn của nó đối với các hợp tác xã trong thời gian tới.

1. Tổng Quan Về Luật Hợp Tác Xã 2023

Luật Hợp tác xã 2023 được Quốc hội khóa XV, Kỳ họp thứ 5 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua vào ngày 20/6/2023. Luật này sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, ngoại trừ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 115, áp dụng từ ngày 01/9/2023. Luật Hợp tác xã 2012 sẽ chấm dứt hiệu lực kể từ thời điểm Luật Hợp tác xã 2023 bắt đầu có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại khoản 5 Điều 115 Luật Hợp tác xã 2023.

Luật Hợp tác xã 2023 quy định về thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể, phá sản và hoạt động có liên quan của tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; chính sách của Nhà nước về phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã. 

Việc ban hành Luật Hợp tác xã 2023 nhằm đổi mới khung pháp lý cho hợp tác xã, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tập thể và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên.

Các đối tượng áp dụng bao gồm:

+ Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

+ Thành viên của tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể, phá sản và hoạt động có liên quan của tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

2. Văn bản Hướng Dẫn Thi Hành Luật Hợp Tác Xã 2023

– Thông tư 09/2024/TT-BKHĐT về biểu mẫu thực hiện thủ tục đăng ký tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và quy định về nội dung thông tin, việc cập nhật, khai thác và quản lý Hệ thống thông tin quốc gia về hợp tác xã.

– Nghị định 92/2024/NĐ-CP về đăng ký tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

– Nghị định 113/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hợp tác xã 2023.

3. Các Điểm Mới Nổi Bật trong Luật Hợp Tác Xã 2023

3.1. Những khái niệm mới được bổ sung trong Luật Hợp tác xã 2023

Luật Hợp tác xã năm 2023 đã bổ sung nhiều khái niệm mới liên quan đến hợp tác xã và các hoạt động của tổ chức này so với Luật Hợp tác xã 2012. Một số định nghĩa tiêu biểu bao gồm:

Hợp tác xã: Là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 05 thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội phát triển bền vững.

Liên hiệp hợp tác xã: Là tổ chức có tư cách pháp nhân do ít nhất 03 hợp tác xã là thành viên chính thức tự nguyện thành lập, hợp tác tương trợ trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh.

Giao dịch nội bộ: Là việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ bao gồm cả dịch vụ tạo việc làm và hoạt động cho vay nội bộ của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã cho thành viên chính thức theo thỏa thuận bằng văn bản.

Giao dịch bên ngoài: Là giao dịch của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không thuộc giao dịch nội bộ.

Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã: Là  văn bản bằng bản giấy hoặc bản điện tử ghi thông tin về đăng ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã do cơ quan đăng ký kinh doanh cấp cho hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã…

Việc bổ sung khái niệm như “giao dịch nội bộ”, “giao dịch bên ngoài” giúp minh bạch hơn trong quản trị HTX. Không ít khách hàng của tôi chia sẻ rằng họ thường gặp phải tình trạng tranh chấp nội bộ chỉ vì không phân định rõ ràng hoạt động nào phục vụ thành viên, hoạt động nào phục vụ thị trường bên ngoài. Nhờ các định nghĩa cụ thể, HTX sẽ dễ dàng hạch toán và quản lý tài chính minh bạch hơn.

3.2. Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến hợp tác xã

Điều 7 của Luật Hợp tác xã 2023 đã mở rộng danh mục các hành vi bị nghiêm cấm, cụ thể như sau:

– Đối với cơ quan quản lý nhà nước:

 Hỗ trợ, ưu đãi tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không đảm bảo đúng các nguyên tắc, đối tượng, thẩm quyền, nội dung, trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật; Lạm dụng quyền hạn để thực hiện trái quy định pháp luật về hỗ trợ, ưu đãi; Gây chậm trễ, tạo phiền hà, cản trở, sách nhiễu tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong quá trình đăng ký, hoạt động hoặc nhận hỗ trợ…

– Đối với tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các thành viên: 

Sử dụng sai mục đích các nguồn lực hỗ trợ đã cam kết; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cá nhân hoặc phục vụ lợi ích của một nhóm thành viên…

Tôi đánh giá cao việc mở rộng phạm vi các hành vi bị nghiêm cấm. Điều này tạo cơ chế phòng ngừa từ gốc, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm xảy ra. Song tôi kỳ vọng cơ chế giám sát thực thi phải mạnh hơn – chẳng hạn, nên có đường dây nóng hoặc nền tảng phản ánh trực tuyến để thành viên HTX kịp thời báo cáo khi thấy dấu hiệu sai phạm.

3.3. Bổ sung quyền và nghĩa vụ của hợp tác xã (HTX) – liên minh HTX

Ngoài các quyền và nghĩa vụ của HTX, liên hiệp HTX đã được quy định trước đây, Luật Hợp Tác Xã 2023 tại Điều 8 và Điều 9 đã bổ sung một số nội dung mới như sau:

– Quyền của HTX, liên hiệp HTX: Được phép cho vay nội bộ theo quy định; huy động vốn theo quy định; quản lý riêng các khoản doanh thu, chi phí của các giao dịch nội bộ và bên ngoài; tham gia tổ chức đại diện của HTX, liên hiệp HTX, v.v.

– Nghĩa vụ của HTX, liên hiệp HTX: Công bố thông tin cho thành viên theo quy định của Luật HTX và các văn bản pháp luật liên quan; bồi thường thiệt hại gây ra cho thành viên theo quy định và điều lệ; lập, cập nhật, lưu trữ sổ đăng ký thành viên chính thức và thành viên liên kết góp vốn, v.v.

Bên cạnh đó, Luật Hợp Tác Xã 2023 cũng bổ sung thêm các quy định mới về chế độ lưu trữ tài liệu (Điều 12), công bố thông tin cho thành viên HTX và liên hiệp HTX (Điều 14), cũng như sổ đăng ký thành viên của HTX và liên hiệp HTX (Điều 15).

3.4. Thêm một chương về chính sách phát triển HTX, liên hiệp HTX

Luật Hợp Tác Xã 2023 đã bổ sung một Chương II về Chính sách phát triển tổ hợp tác, HTX và liên hiệp HTX. Các chính sách này bao gồm:

– Chính sách phát triển nguồn nhân lực, thông tin, tư vấn (Điều 20);

– Chính sách đất đai (Điều 21);

– Chính sách thuế, phí và lệ phí (Điều 22);

– Chính sách tiếp cận vốn, bảo hiểm (Điều 23);

– Chính sách ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Điều 24);

– Chính sách tiếp cận và nghiên cứu thị trường (Điều 25);

– Chính sách đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, trang thiết bị (Điều 26);

– Chính sách hỗ trợ tư vấn tài chính và đánh giá rủi ro (Điều 27);

– Chính sách hỗ trợ hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (Điều 28).

Theo Điều 18 của Luật Hợp Tác Xã 2023, HTX và liên hiệp HTX có thể được hưởng các chính sách này nếu đáp ứng những tiêu chí sau:

+ Không đang trong quá trình thi hành quyết định xử lý vi phạm hành chính hoặc thi hành bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật;

+ Phát triển thành viên, tăng tỷ lệ giao dịch nội bộ, phát triển quỹ chung không chia, tài sản chung không chia, hoặc thực hiện giáo dục, đào tạo cho thành viên và người lao động, hoặc mới thành lập tại các khu vực kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn;

+ Có báo cáo kiểm toán khi có yêu cầu.

3.5. Thêm điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài trở thành thành viên HTX

Theo Khoản 1 Điều 30 Luật Hợp Tác Xã 2023, cá nhân là nhà đầu tư nước ngoài muốn trở thành thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn của HTX cần có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định pháp luật về đầu tư. Bên cạnh đó, cá nhân là nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài khi tham gia vào HTX với tư cách là thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn cần đáp ứng các điều kiện sau:

+ Điều kiện tiếp cận thị trường dành cho nhà đầu tư nước ngoài;

+ Điều kiện đảm bảo quốc phòng, an ninh theo quy định.
Ngoài ra, tổng số thành viên chính thức là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và cá nhân là nhà đầu tư nước ngoài phải không vượt quá 35% tổng số thành viên chính thức của HTX.

Theo chuyên gia pháp lý Nguyễn Thị Huệ tại Công ty Luật TNHH Dương Trí và Cộng Sự chia sẻ, việc mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia HTX là tín hiệu tích cực, giúp HTX tiếp cận thêm nguồn vốn và công nghệ. Nhưng quy định trần 35% thành viên nước ngoài là hợp lý, nhằm giữ gìn bản chất “tự chủ, tự quản” của HTX Việt Nam. Cô cho biết đây là sự cân bằng hài hòa giữa hội nhập và bảo vệ lợi ích nội tại.

3.6. Cập nhật quy định về cho vay nội bộ trong HTX

Theo Điều 83 Luật Hợp Tác Xã 2023, cho vay nội bộ là hoạt động mà HTX và liên hiệp HTX cho các thành viên chính thức vay với thời gian không quá 12 tháng, nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và đời sống. Tuy nhiên, việc cho vay cần phải bảo vệ vốn, đảm bảo khả năng hoàn trả và bù đắp chi phí cho hoạt động cho vay nội bộ, đồng thời đáp ứng các yêu cầu sau:

+ HTX, liên hiệp HTX phải tổ chức quản trị đầy đủ, với Ban kiểm soát gồm ít nhất 03 thành viên;

+ Nguồn vốn cho vay nội bộ phải được đảm bảo sau khi đã dành nguồn lực cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, không sử dụng vốn huy động từ bên ngoài hoặc trong thành viên cho vay nội bộ;

+ Hoạt động cho vay phải được ghi chép, theo dõi và hạch toán riêng biệt;

+ Việc cho vay nội bộ phải được Đại hội thành viên phê duyệt và được quy định trong Điều lệ của HTX.

Tôi cho rằng quy định này rất thực tế. Trong thực tế hành nghề, tôi từng gặp HTX nông nghiệp mà nhiều hộ thành viên cần vốn ngắn hạn để mua phân bón, giống cây trồng. Nếu HTX có cơ chế cho vay nội bộ minh bạch, chi phí thấp, thành viên sẽ bớt phụ thuộc tín dụng đen. Tuy nhiên, như đã nói, cần có biện pháp tăng cường kiểm soát tài chính để tránh rủi ro mất vốn.

3.7. Quy định về tổ hợp tác

Luật Hợp tác xã 2023 bổ sung Chương IX về tổ hợp tác: việc thành lập, tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác được thực hiện dựa trên hợp đồng hợp tác theo quy định của pháp luật dân sự. Các tổ hợp tác có vốn góp và hợp đồng hợp tác không xác định thời hạn hoặc có thời hạn từ 12 tháng trở lên, hoặc có nhu cầu thụ hưởng chính sách từ Nhà nước, phải đăng ký tại cơ quan đăng ký kinh doanh; các tổ hợp tác khác cũng được khuyến khích đăng ký.
Vì vậy, việc thành lập và tổ chức hoạt động của tổ hợp tác được thực hiện trên cơ sở hợp đồng hợp tác và tổ hợp tác khi thành lập sẽ được cấp giấy chứng nhận đăng ký tại cơ quan đăng ký kinh doanh.

Luật Dương Trí đánh giá cao việc khuyến khích đăng ký để có tư cách pháp lý, được Nhà nước bảo hộ. Nhờ vậy giúp tổ hợp tác “lớn dần” và chuyển mình thành HTX khi đủ điều kiện.

4. Tác Động Của Luật Hợp Tác Xã 2023 đến Hợp tác xã trong thời gian tới

4.1. Về cơ hội

Luật Hợp tác xã 2023 mang lại nhiều cơ hội thuận lợi cho sự phát triển của HTX. Việc giảm số lượng thành viên sáng lập từ 7 xuống 5 giúp dễ dàng vận động các tổ chức, cá nhân và hộ gia đình tham gia thành lập hợp tác xã. Điều này mở rộng khả năng huy động vốn và gia tăng sự tham gia của các đối tác trong việc phát triển HTX.

Cũng theo quy định mới, việc bổ sung các loại thành viên tham gia HTX như thành viên chính thức, thành viên liên kết góp vốn và thành viên liên kết không góp vốn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng nguồn vốn, giúp HTX có thể huy động vốn từ các thành viên có điều kiện kinh tế mạnh mẽ hơn. Đồng thời, quy định tỷ lệ vốn góp tối đa của một thành viên không vượt quá 30% tổng vốn điều lệ sẽ giúp tăng cường sức mạnh tài chính và giảm sự phụ thuộc vào các tổ chức tín dụng.

Việc trao quyền cho HTX và liên hiệp HTX tự quyết định việc cung ứng sản phẩm và dịch vụ ra bên ngoài cũng là một cơ hội lớn, giúp HTX mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả hoạt động mà không còn bị giới hạn bởi tỷ lệ cung ứng dịch vụ như trước. Quy định về quỹ chung không chia được từ giao dịch bên ngoài cũng góp phần tạo thêm nguồn vốn bền vững cho HTX trong suốt quá trình hoạt động.

Luật sư Phạm Đình Tú (Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội) có chia sẻ, ông đồng ý rằng việc giảm số thành viên sáng lập xuống 5 là một động thái khuyến khích mạnh mẽ. Trước đây, nhiều nhóm hộ muốn lập HTX nhưng không đủ 7 thành viên, dẫn đến bỏ cuộc. Theo Luật sư, quy định mới tạo điều kiện khởi nghiệp dễ dàng hơn trong nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Ngoài ra, việc phân loại thành viên chính thức, liên kết, góp vốn… phản ánh thực tiễn đa dạng, khuyến khích dòng vốn xã hội vào HTX.

4.2. Về thách thức

Tuy nhiên, những thay đổi này cũng mang lại một số thách thức. HTX sẽ phải đối mặt với yêu cầu thay đổi bộ máy tổ chức và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý và người lao động để phù hợp với các yêu cầu mới. Đội ngũ này cần có năng lực và trình độ chuyên môn cao, có khả năng nhanh nhạy trong việc tiếp cận và xử lý thông tin.

Công tác tài chính và kế toán trong HTX cần phải được chuyên môn hóa và minh bạch để đảm bảo tuân thủ các quy định hiện hành, tạo niềm tin cho các thành viên và các đối tác. Ngoài ra, công tác kiểm tra, giám sát và kiểm toán nội bộ cũng cần được nâng cao để đảm bảo hiệu quả hoạt động và tăng cường tính minh bạch trong HTX.

Tôi cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở quy định pháp luật, mà ở năng lực quản trị của HTX. Luật có tiến bộ nhưng nếu đội ngũ cán bộ HTX không được đào tạo bài bản thì việc áp dụng sẽ chậm chạp. Do đó, cùng với Luật, tôi đề nghị phải đẩy mạnh chương trình bồi dưỡng quản trị HTX, kế toán, kiểm toán. Khi năng lực quản lý nâng lên, HTX mới tận dụng hết cơ hội mà Luật mang lại.

Trên đây là những thông tin cơ bản và điểm mới trong Luật Hợp tác xã 2023. Với những thay đổi quan trọng về tổ chức, hoạt động và chính sách phát triển, Luật Hợp tác xã 2023 hứa hẹn sẽ tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho các hợp tác xã trong việc phát triển bền vững, đồng thời nâng cao năng lực quản trị và tài chính.

Để đảm bảo hoạt động hợp tác xã hiệu quả và tuân thủ đúng các quy định mới, việc áp dụng các quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 sẽ mang lại những giải pháp hỗ trợ tích cực. Luật Doanh nghiệp 2020 không chỉ cung cấp một khung pháp lý chặt chẽ cho các tổ chức kinh tế, mà còn giúp các hợp tác xã và tổ hợp tác tận dụng các cơ hội phát triển, đặc biệt là trong việc huy động vốn, nâng cao tính minh bạch tài chính và cải thiện tổ chức quản lý. Bạn có thể tìm hiểu thêm về những điểm mới của Luật Doanh nghiệp 2020 và cách thức mà các doanh nghiệp có thể áp dụng để tối ưu hóa hoạt động của mình trong môi trường pháp lý hiện nay.

Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ trong việc tuân thủ các quy định mới, Luật Dương Trí luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn, cung cấp các dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp và hiệu quả.

? Số điện thoại/Zalo: 0961.353.606

? Email: contact@luatduongtri.vn