Tổng hợp điểm mới nổi bật tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu về Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 là văn bản pháp luật quan trọng điều chỉnh hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam. Nội dung bài viết sẽ được Luật Dương Trí tập trung giới thiệu tổng quan về Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 cũng như tổng hợp các văn bản hướng dẫn, những điểm nổi bật của luật, và các hành vi bị nghiêm cấm cần lưu ý trong lĩnh vực này.

1. Giới thiệu chung về Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Hiện nay, Luật kinh doanh bảo hiểm mới nhất đang được áp dụng là Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Cụ thể, ngày 16/6/2022, tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV đã thông qua Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2023.

Luật này gồm 7 chương 157 Điều, quy định về tổ chức và hoạt động kinh doanh bảo hiểm; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm; quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm; Luật không áp dụng đối với bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tiền gửi và các loại bảo hiểm khác do Nhà nước thực hiện không mang tính kinh doanh.

Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2010) không có điều khoản quy định cụ thể về đối tượng áp dụng luật. Nhằm khắc phục hạn chế này, tại Điều 2 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 đã quy định cụ thể 06 nhóm đối tượng áp dụng, bao gồm:

+ doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô. 

+ Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài. 

+ Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm nước ngoài, tập đoàn tài chính, bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam.

+ Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng. 

+ Cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm. 

+ Tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Theo ý kiến từ chuyên gia pháp lý Nguyễn Thị Huệ (Công ty Luật TNHH Dương Trí và Cộng Sự), Luật 2022 quy định rõ ràng 06 nhóm đối tượng áp dụng là một bước tiến đáng ghi nhận. Trước đây, chuyên gia cho biết vì không có điều khoản xác định cụ thể, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm hoặc môi giới thường loay hoay trong việc xác định mình có thuộc đối tượng điều chỉnh không. Nay, với quy định chi tiết, sự minh bạch đã được nâng cao, giúp các chủ thể yên tâm hơn trong việc triển khai hoạt động kinh doanh.

2. Tổng hợp văn bản hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

Để hỗ trợ thực thi hiệu quả, nhiều văn bản hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã được ban hành. Dưới đây là các nghị định và thông tư quan trọng hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022:

2.1. Nghị định hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

– Nghị định 67/2023/NĐ-CP quy định về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 96/2023/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/01/2024).

– Nghị định 46/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm.

– Nghị định 21/2023/NĐ-CP quy định về bảo hiểm vi mô.

2.2. Thông tư hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

– Thông tư 67/2023/TT-BTC hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm, Nghị định 46/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm.

– Thông tư 70/2022/TT-BTC quy định về quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài.

– Thông tư 69/2022/TT-BTC hướng dẫn chứng chỉ bảo hiểm, chứng chỉ đại lý bảo hiểm, chứng chỉ môi giới bảo hiểm, chứng chỉ về phụ trợ bảo hiểm.

Việc ban hành đồng bộ Nghị định và Thông tư ngay sau khi Luật có hiệu lực cho thấy sự chủ động của Nhà nước trong khâu thực thi. Tôi đánh giá cao điểm này vì trong nhiều lĩnh vực khác, đôi khi luật đã có hiệu lực nhưng văn bản hướng dẫn lại chậm trễ, khiến doanh nghiệp khó áp dụng. 

3. Một số điểm nổi bật tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022

3.1. Các loại hình bảo hiểm

Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, có ba loại hình bảo hiểm chính gồm: Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm phi nhân thọ. Trước đây, Luật Kinh doanh hiểm quy định cụ thể các loại nghiệp vụ bảo hiểm của từng loại hình bảo hiểm thì theo quy định mới đã giao Chính phủ quy định chi tiết các nghiệp vụ bảo hiểm tương ứng với các loại hình bảo hiểm nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình áp dụng luật trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, luật cũng xác định rõ rằng “Bảo hiểm bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm nhằm mục đích bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và an toàn xã hội.” Theo khoản 2, Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, bảo hiểm bắt buộc bao gồm: Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới; Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc; Bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng; Bảo hiểm bắt buộc quy định tại luật khác đáp ứng quy định.

Tôi hoàn toàn đồng tình với cách tiếp cận linh hoạt khi giao Chính phủ quy định chi tiết các nghiệp vụ. Qua đó giúp Luật giữ được tính ổn định, đồng thời phản ứng kịp với những thay đổi nhanh chóng trên thị trường bảo hiểm. Đây là cách làm phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế, khi các sản phẩm bảo hiểm ngày càng đa dạng và sáng tạo.

3.2. Sự thay đổi trong quy định hợp đồng bảo hiểm

Luật Kinh doanh bảo hiểm 2000 (được sửa đổi, bổ sung năm 2010) chỉ quy định ba loại hợp đồng bảo hiểm: Hợp đồng bảo hiểm con người; hợp đồng bảo hiểm tài sản và hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự. Tuy nhiên, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã mở rộng, quy định chi tiết năm loại hợp đồng bảo hiểm, bao gồm: Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ; hợp đồng bảo hiểm sức khỏe; hợp đồng bảo hiểm tài sản; hợp đồng bảo hiểm thiệt hại và hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm. Trong đó, hợp đồng bảo hiểm tài sản; hợp đồng bảo hiểm thiệt hại; hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm thuộc loại hình bảo hiểm phi nhân thọ.

Luật cũng đã sửa đổi và bổ sung nhiều nội dung quan trọng, như các quy định  về hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm, hợp đồng vô hiệu, đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng; bãi bỏ quy định về thời hiệu khởi kiện, thời điểm phát sinh trách nhiệm của hợp đồng… để đảm bảo thống nhất với Bộ luật dân sự, dễ áp dụng trên thực tế. 

Những quy định mới bao gồm các  quy định về nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm  (Điều 16), nội dung hợp đồng bảo hiểm có quy định rõ đối tượng được bảo hiểm, quyền lợi được bảo hiểm đối với từng loại hợp đồng bảo hiểm (Điều 17), thời gian cân nhắc tham gia bảo hiểm (Điều 35)… để bảo đảm quyền tự thỏa thuận giữa các bên trong giao kết hợp đồng bảo hiểm. Về giải quyết tranh chấp: Bổ sung quy định về hình thức giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải, trọng tài hoặc tòa án.

Về giải quyết tranh chấp, luật đã bổ sung các quy định cho phép các bên lựa chọn hình thức hòa giải, trọng tài hoặc tòa án, giúp tăng cường tính linh hoạt và hiệu quả trong việc xử lý các vấn đề phát sinh từ hợp đồng bảo hiểm.

Ngoài ra, các nội dung sửa đổi, bổ sung về hủy bỏ hợp đồng, hợp đồng vô hiệu, đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng, bãi bỏ quy định về thời hiệu khởi kiện, thời điểm phát sinh trách nhiệm của hợp đồng được quy định chi tiết từ Điều 25 đến Điều 31.

3.3. Quy định về doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam

Trong Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), được ký kết vào ngày 30/6/2019 và có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, Việt Nam đã cho phép doanh nghiệp tái bảo hiểm của EU thành lập chi nhánh tái bảo hiểm tại Việt Nam sau 3 năm kể từ ngày Hiệp định thương mại có hiệu lực. Vì thế Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã bổ sung quy định về việc thành lập chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam để chủ động thực hiện các cam kết quốc tế.

Về tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực bảo hiểm, theo các cam kết của Việt Nam tại WTO và các hiệp định thương mại khác, không hạn chế về tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài. Để bảo đảm tính minh bạch, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã bổ sung quy định khẳng định rằng nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu cổ phần, phần vốn góp đến 100% vốn điều lệ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm(Điều 68).

Tôi cho rằng quy định mở cửa cho doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài thành lập chi nhánh là tín hiệu tích cực. Ngoài việc thể hiện cam kết của Việt Nam với các hiệp định quốc tế, quy định này đã tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp trong nước. 

Tuy nhiên từ góc độ thực tiễn hành nghề, tôi nhận thấy điểm cần cải thiện là cơ chế giám sát cơ chế giám sát đối với các chi nhánh tái bảo hiểm nước ngoài. Nếu việc phối hợp với các cơ quan quản lý quốc tế được triển khai hiệu quả, thị trường bảo hiểm Việt Nam sẽ hạn chế được nguy cơ ‘nhập khẩu’ những hành vi thiếu minh bạch từ bên ngoài và đồng thời nâng cao niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

3.4. Quy định về an toàn tài chính và bảo hiểm vi mô 

Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã bổ sung các quy định mới liên quan đến an toàn tài chính trong trường hợp tỷ lệ an toàn vốn ở mức phải áp dụng biện pháp can thiệp, biện pháp cải thiện sớm, biện pháp kiểm soát, quy định trách nhiệm của doanh nghiệp, chủ sở hữu, thành viên góp vốn, hội đồng quản trị, ban kiểm soát; bổ sung yêu cầu công khai thông tin định kỳ, công khai thông tin thường xuyên, công khai thông tin bất thường, nhằm đảm bảo tính minh bạch và rõ ràng trong hoạt động (Mục 7, Chương III).

Đáng chú ý, Luật đã dành riêng một chương (Chương V) để quy định về bảo hiểm vi mô, qua đó  tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển loại hình bảo hiểm này, góp phần đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội. Với quy định công khai thông tin tài chính, tôi tin rằng tính minh bạch của thị trường cũng sẽ được nâng lên đáng kể.

3.5. Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã bổ sung các nhiệm vụ và quyền hạn của Bộ Tài chính trong quản lý, giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật về hoạt động kinh doanh bảo hiểm; bổ sung quy định Bộ Tài chính phối hợp với các cơ quan quản lý bảo hiểm nước ngoài trong việc quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra đối với các chi nhánh của doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam; thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin quản lý, giám sát cùng với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các bộ, ngành khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm (Điều 151 đến Điều 154).

Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 được ban hành với các quy định mới, hướng tới mục tiêu tăng cường bảo vệ quyền lợi của người tham gia và người kinh doanh bảo hiểm, đồng thời tạo nền tảng phát triển ổn định, bền vững cho thị trường bảo hiểm. Theo kinh nghiệm của tôi, nếu cơ chế chia sẻ này vận hành hiệu quả, thị trường bảo hiểm sẽ minh bạch, ổn định và đáng tin cậy hơn trong mắt nhà đầu tư cũng như người tham gia bảo hiểm.

4. Các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật kinh doanh bảo hiểm mới nhất

 Theo Điều 9 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định những hành vi bị nghiêm cấm như sau:

1. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm khi không có giấy phép thành lập và hoạt động.

2. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm không đúng phạm vi được cấp phép.

3. Hoạt động đại lý bảo hiểm, hoạt động dịch vụ phụ trợ bảo hiểm khi không đáp ứng điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật.

4. Thực hiện các hành vi gian lận bao gồm:

a) Thông đồng với người thụ hưởng để giải quyết bồi thường, trả tiền bảo hiểm trái pháp luật;

b) Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin trong hồ sơ yêu cầu bồi thường, trả tiền bảo hiểm;

c) Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin để từ chối bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm đã xảy ra;

d) Tự gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe của mình để hưởng quyền lợi bảo hiểm.

5. Đe dọa, cưỡng ép giao kết hợp đồng bảo hiểm.

Ngoài ra, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã bổ sung thêm quy định Phòng, chống gian lận bảo hiểm (tại Điều 123) nhằm hạn chế các hành vi trục lợi bảo hiểm, cụ thể:

1. Phòng, chống gian lận bảo hiểm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm là việc thực hiện các biện pháp nhằm ngăn ngừa, hạn chế các hành vi gian lận trong quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng bảo hiểm nhằm chiếm đoạt tiền, tài sản từ doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, bên mua bảo hiểm.

2. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài có trách nhiệm chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phòng ngừa, phát hiện, giảm thiểu các hành vi gian lận bảo hiểm; tổ chức tuyên truyền về phòng, chống gian lận bảo hiểm.

3. Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm chủ động tham gia vào công tác phòng, chống gian lận bảo hiểm; trường hợp phát hiện các hành vi gian lận bảo hiểm thì kịp thời thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và các cơ quan có thẩm quyền.

4. Cơ quan, tổ chức có liên quan phối hợp với doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm tổ chức công tác phòng, chống gian lận bảo hiểm.

Rõ ràng, việc liệt kê cụ thể các hành vi gian lận và bổ sung cả quy định về phòng, chống gian lận bảo hiểm cho thấy Nhà nước rất quyết tâm trong việc làm sạch thị trường. Với Luật mới, doanh nghiệp bảo hiểm buộc phải chủ động xây dựng cơ chế phòng ngừa, chứ không chỉ phản ứng khi sự việc đã xảy ra.

Thế nhưng theo quan sát thực tiễn, tôi nhận thấy nếu chỉ đặt gánh nặng phòng ngừa gian lận lên doanh nghiệp bảo hiểm thì vẫn chưa đủ. Ở nhiều hệ thống pháp luật khác, cơ chế khuyến khích sự tham gia của người dân, chẳng hạn bảo mật danh tính hoặc có chính sách khích lệ người cung cấp thông tin chính xác đã giúp nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận.

Nếu trong tương lai, pháp luật hoặc cơ quan quản lý nghiên cứu bổ sung thêm những cơ chế tương tự, tôi tin toàn xã hội sẽ trở thành “hàng rào mềm” hỗ trợ doanh nghiệp, qua đó làm trong sạch và ổn định thị trường bảo hiểm.

Trên đây là những thông tin cơ bản về Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, bao gồm các nội dung chính và điểm nổi bật của luật. Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các quy định trong luật kinh doanh bảo hiểm mới nhất, từ đó hỗ trợ trong việc áp dụng và tuân thủ luật một cách hiệu quả. Trong bối cảnh hệ thống bảo hiểm xã hội hiện nay, một vấn đề đang thu hút sự chú ý không kém là việc rút bảo hiểm xã hội 1 lần. Vậy Luật rút bảo hiểm xã hội 1 lần 2024 có những thay đổi gì? Quy định mới ra sao và ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động như thế nào? Bạn đọc có thể tìm hiểu để nắm bắt thông tin chi tiết về chủ đề này tại đây.

Bên cạnh đó, nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ trong việc tuân thủ các quy định mới, Luật Dương Trí luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn, cung cấp các dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp và hiệu quả.