Cập nhật pháp luật tháng 9/2026: Những thay đổi doanh nghiệp cần rà soát

Tháng 9/2026 ghi nhận nhiều thay đổi pháp luật đáng chú ý đối với doanh nghiệp trong các lĩnh vực mật mã dân sự, an toàn thông tin – an ninh mạng, quản lý ngoại thương, giấy tờ nước ngoài theo cơ chế Apostille, lao động – người nước ngoài, thuế, giáo dục, hoạt động thương mại của doanh nghiệp FDI và dữ liệu.

Bản cập nhật dưới đây tập trung vào những thay đổi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện kinh doanh, giấy phép, hồ sơ, cơ quan giải quyết hoặc căn cứ pháp lý của doanh nghiệp. Với mỗi nhóm, nội dung được trình bày theo hướng: quy định gì thay đổi, ai cần quan tâm, cơ quan nào xử lý và doanh nghiệp nên làm gì. Thông tin được cập nhật đến ngày 28/09/2026.

1. Mật mã dân sự: điều kiện và cơ quan giải quyết đã được xác định rõ hơn

Nghị định 341/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/09/2026, quy định chi tiết về kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự và xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm mật mã dân sự.

Cơ quan tiếp nhận và giải quyết: hồ sơ cấp mới Giấy phép kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự được nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia đến Ban Cơ yếu Chính phủ. Ban Cơ yếu Chính phủ kiểm tra tính hợp lệ, thẩm định và cấp giấy phép.

Đối với Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm mật mã dân sự, Ban Cơ yếu Chính phủ cũng là cơ quan tiếp nhận, thẩm định và cấp giấy phép. Giấy phép kinh doanh có thời hạn 10 năm; Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm mật mã dân sự có thời hạn 03 năm.

Với sản phẩm thuộc danh mục xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời mã HS, mô tả hàng hóa và đặc tính kỹ thuật mật mã. Không nên chỉ dựa vào tên thương mại hoặc việc sản phẩm có chức năng mã hóa để kết luận sản phẩm thuộc diện giấy phép.

Thông tư 126/2026/TT-BQP có ý nghĩa gì?

Từ 02/09/2026, Thông tư 126/2026/TT-BQP ban hành Danh mục sản phẩm mật mã dân sự có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Khi đánh giá một sản phẩm cụ thể, doanh nghiệp cần đối chiếu cả Nghị định 341 và danh mục chuyên ngành có liên quan.

Đối tượng chịu tác động

Doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự; doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu sản phẩm có chức năng mật mã; nhà phân phối thiết bị bảo mật và doanh nghiệp công nghệ có sản phẩm thuộc danh mục quản lý.

Xem thêm dịch vụ Giấy phép kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự.

2. An toàn thông tin và an ninh mạng: cần phân biệt đúng loại giấy phép và cơ quan thực hiện

Nghị định 343/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 03/09/2026, quy định một số nội dung của Luật An ninh mạng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng và việc ngăn chặn xung đột thông tin trên không gian mạng. Văn bản này có phạm vi khác với thủ tục cấp Giấy phép kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an toàn thông tin mạng.

Đối với Giấy phép kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an toàn thông tin mạng: thủ tục cấp mới hiện được công bố trên Cổng Dịch vụ công Bộ Công an, với cơ quan thực hiện là Cục An ninh mạng. Hồ sơ có thể thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc qua dịch vụ bưu chính theo thủ tục tương ứng.

Đối với một số thủ tục cấp lại hoặc sửa đổi, tên cơ quan trên Cổng Dịch vụ công được thể hiện là Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao. Do đó, doanh nghiệp nên chọn đúng thủ tục cụ thể thay vì sử dụng một tên cơ quan chung cho mọi trường hợp.

Xem thêm dịch vụ Giấy phép an toàn thông tin mạng và hướng dẫn về giấy phép an ninh mạng.

3. Quản lý ngoại thương: Nghị định 292 và Thông tư 48 cùng áp dụng từ 05/09/2026

Nghị định 292/2026/NĐ-CP và Thông tư 48/2026/TT-BCT cùng có hiệu lực từ 05/09/2026. Doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu nên đọc đồng thời hai văn bản để xác định phạm vi quản lý và yêu cầu áp dụng đối với mặt hàng cụ thể.

Một nội dung đáng chú ý là quy định liên quan hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bởi hành vi cưỡng bức lao động trong phạm vi điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Cơ quan xử lý có thay đổi không?

Nhóm quy định về quản lý ngoại thương bao gồm nhiều loại giấy phép và thủ tục khác nhau. Không có một cơ quan tiếp nhận duy nhất cho mọi hoạt động xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp cần xác định cơ quan giải quyết theo mặt hàng, giấy phép và thủ tục chuyên ngành cụ thể.

Một số văn bản chuyên ngành liên quan

• Thông tư 56/2026/TT-BKHCN, có hiệu lực từ 05/09/2026, quy định việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng.
• Thông tư 42/2026/TT-BCT, có hiệu lực từ 12/09/2026, ban hành Danh mục chi tiết hàng hóa lưỡng dụng thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Công Thương.

Các văn bản này chỉ áp dụng khi hàng hóa hoặc hoạt động của doanh nghiệp thuộc đúng phạm vi điều chỉnh.

4. Apostille: thay đổi trực tiếp đối với giấy tờ công nước ngoài từ 11/09/2026

Nghị định 293/2026/NĐ-CP và Thông tư 12/2026/TT-BNG có hiệu lực từ 11/09/2026, triển khai Công ước Apostille tại Việt Nam.

Điểm thay đổi quan trọng: đối với giấy tờ công lưu thông giữa Việt Nam và quốc gia thành viên có quan hệ áp dụng Công ước với Việt Nam, chứng nhận Apostille thay thế thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự trong phạm vi Công ước. Tuy nhiên, Apostille chỉ xác nhận tính xác thực của chữ ký, chức danh và con dấu; không xác nhận nội dung của giấy tờ.

Cơ quan cấp chứng nhận Apostille

Cơ quan cấp chứng nhận Apostille của Việt Nam hiện gồm Cục Lãnh sự và Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh.

Doanh nghiệp cần phân biệt cơ quan cấp Apostille với cơ quan tiếp nhận thủ tục sử dụng giấy tờ đó. Ví dụ, giấy tờ đã có Apostille vẫn phải được nộp trong hồ sơ đầu tư, doanh nghiệp, lao động hoặc thủ tục chuyên ngành tại đúng cơ quan có thẩm quyền của thủ tục tương ứng.

Đối tượng chịu tác động

Nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp FDI, văn phòng đại diện, chi nhánh, doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài và các tổ chức, cá nhân sử dụng giấy tờ công do nước ngoài cấp tại Việt Nam.

Xem thêm dịch vụ thành lập công ty FDI và dịch vụ điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

5. Lao động và người nước ngoài: cần theo dõi cả chế tài lao động và quản lý cư trú

Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/09/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Nghị định 286/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 15/09/2026, quy định cơ chế phối hợp giữa các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh trong quản lý nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh và cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam.

Cơ quan xử lý có thay đổi không?

Nghị định 286 tập trung vào cơ chế phối hợp quản lý. Chỉ riêng văn bản này chưa đủ để kết luận toàn bộ thủ tục visa, thẻ tạm trú hoặc cư trú đã thay đổi nơi tiếp nhận. Với từng thủ tục, doanh nghiệp cần đối chiếu thông tin đang được cơ quan quản lý xuất nhập cảnh công bố tại thời điểm nộp hồ sơ.

Đối tượng chịu tác động

Doanh nghiệp sử dụng lao động, doanh nghiệp có người lao động nước ngoài, người sử dụng giấy phép lao động hoặc xác nhận miễn giấy phép lao động, visa và thẻ tạm trú.

Xem thêm dịch vụ xin giấy phép lao động cho người nước ngoài.

6. Thuế: rà soát căn cứ pháp lý cũ và các thay đổi chuyên ngành

Thông tư 110/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 12/09/2026, bãi bỏ toàn bộ một số thông tư và quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính trong lĩnh vực thuế.

Việc một văn bản bị bãi bỏ không đồng nghĩa mọi chính sách từng được đề cập trong văn bản đó đều chấm dứt. Doanh nghiệp cần xác định quy định hiện hành đang thay thế hoặc tiếp tục điều chỉnh vấn đề tương ứng.

Trong tháng 9 còn có Thông tư 135/2026/TT-BTC về thuế tài nguyên, có hiệu lực từ 09/09/2026, và Thông tư 136/2026/TT-BTC sửa đổi quy định chi tiết về thuế tiêu thụ đặc biệt, có hiệu lực từ 14/09/2026. Hai văn bản này có phạm vi chuyên ngành và không áp dụng chung cho mọi doanh nghiệp.

Doanh nghiệp nên rà soát gì?

Kiểm tra căn cứ pháp lý đang được viện dẫn trong hồ sơ thuế, chính sách nội bộ và hồ sơ ưu đãi; cập nhật khi văn bản cũ đã bị bãi bỏ hoặc thay thế.

Xem thêm dịch vụ kế toán – thuế cho doanh nghiệp.

7. Cơ quan Công Thương: không nên mặc định nơi nộp hồ sơ cũ vẫn còn áp dụng

Nghị định 351/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 11/09/2026, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Thông tư 50/2026/TT-BCT có hiệu lực từ 13/09/2026, sửa đổi hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan chuyên môn về công thương thuộc chính quyền địa phương.

Điểm doanh nghiệp cần lưu ý: thay đổi về tổ chức và phân cấp không có nghĩa mọi thủ tục Công Thương đều chuyển sang một đầu mối mới. Với từng giấy phép hoặc thủ tục, doanh nghiệp cần kiểm tra cơ quan tiếp nhận, cơ quan giải quyết và kênh nộp hồ sơ đang được công bố tại địa phương hoặc cơ quan chuyên ngành có thẩm quyền.

8. Giáo dục: điều kiện đầu tư và công nhận văn bằng nước ngoài cùng thay đổi trong tháng 9

Nghị định 360/2026/NĐ-CP và Nghị định 361/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 17/09/2026, điều chỉnh các nhóm điều kiện đầu tư và hoạt động giáo dục.

Thông tư 65/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 26/09/2026, quy định điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam.

Đối tượng chịu tác động

Nhà đầu tư, cơ sở giáo dục, trung tâm đào tạo, cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài và tổ chức, cá nhân sử dụng văn bằng nước ngoài tại Việt Nam.

Xem thêm dịch vụ xin giấy phép hoạt động giáo dục và tư vấn pháp lý ngành giáo dục & đào tạo.

9. Doanh nghiệp FDI cần chuẩn bị cho Nghị định 342/2026/NĐ-CP từ 18/10/2026

Nghị định 342/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 03/09/2026 và có hiệu lực từ 18/10/2026. Văn bản quy định về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Doanh nghiệp chưa cần mặc định phải điều chỉnh giấy phép. Cần đối chiếu hoạt động thực tế, quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, phân phối, bán lẻ, cơ sở bán lẻ, nhóm hàng hóa và quy định chuyển tiếp trước khi xác định có phát sinh thủ tục hay không.

Cơ quan cấp giấy phép

Theo Nghị định 342/2026/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt trụ sở chính thực hiện việc cấp, cấp lại, điều chỉnh và thu hồi Giấy phép kinh doanh. Đối với Giấy phép lập cơ sở bán lẻ, thẩm quyền thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi đặt cơ sở bán lẻ.

Điểm tiếp nhận hồ sơ thực tế có thể là bộ phận một cửa hoặc cơ quan chuyên môn được địa phương giao xử lý. Doanh nghiệp nên kiểm tra thủ tục hành chính của địa phương tại thời điểm thực hiện thay vì mặc định nộp trực tiếp tại trụ sở UBND cấp tỉnh.

Xem thêm dịch vụ tư vấn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

10. Xử phạt trong lĩnh vực dữ liệu: doanh nghiệp nên chuẩn bị trước 11/11/2026

Nghị định 363/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 19/09/2026 và có hiệu lực từ 11/11/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dữ liệu.

Doanh nghiệp nào cần quan tâm?

Doanh nghiệp có hoạt động thu thập, tạo lập, lưu trữ, quản lý, chia sẻ hoặc khai thác dữ liệu; đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số và đơn vị vận hành hệ thống dữ liệu.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì?

• Xác định các nhóm dữ liệu đang thu thập, tạo lập, lưu trữ và chia sẻ.
• Rà soát nguồn dữ liệu, mục đích sử dụng và căn cứ áp dụng.
• Kiểm tra phân quyền truy cập, chia sẻ dữ liệu và hợp đồng với nhà cung cấp có xử lý dữ liệu.
• Phân biệt nghĩa vụ trong lĩnh vực dữ liệu với quy định riêng về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Xem thêm tư vấn pháp lý về an toàn thông tin & an ninh mạng.

Cơ quan tiếp nhận và giải quyết: những điểm doanh nghiệp cần kiểm tra

Doanh nghiệp nên làm gì sau các thay đổi pháp luật tháng 9/2026?

1. Xác định văn bản nào thực sự áp dụng. Không phải mọi thay đổi pháp luật đều làm phát sinh nghĩa vụ hoặc thủ tục mới đối với mọi doanh nghiệp.
2. Kiểm tra cơ quan tiếp nhận trước khi nộp hồ sơ. Đặc biệt với các lĩnh vực có thay đổi về cơ cấu tổ chức, phân cấp hoặc cơ quan quản lý.
3. Đối chiếu cả văn bản chính và văn bản hướng dẫn. Nghị định và thông tư triển khai có thể cùng quyết định điều kiện, hồ sơ, danh mục hoặc cách thực hiện thủ tục.
4. Rà soát giấy phép và hồ sơ hiện có. Chỉ điều chỉnh, bổ sung hoặc làm lại thủ tục khi có căn cứ áp dụng rõ ràng.
5. Phân biệt quy định đã có hiệu lực và quy định cần chuẩn bị trước. Điều này giúp doanh nghiệp tránh thực hiện thủ tục quá sớm hoặc bỏ sót nghĩa vụ khi văn bản bắt đầu áp dụng.

Nội dung liên quan

• Cập nhật pháp luật dành cho doanh nghiệp
• Giấy phép mật mã dân sự
• Giấy phép an toàn thông tin mạng
• Giấy phép an ninh mạng
• Dịch vụ thành lập công ty FDI
• Điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
• Giấy phép lao động cho người nước ngoài
• Giấy phép hoạt động giáo dục

Nguồn pháp lý chính

• Nghị định 341/2026/NĐ-CP.
• Thông tư 126/2026/TT-BQP – Danh mục sản phẩm mật mã dân sự có mức độ rủi ro cao.
• Nghị định 343/2026/NĐ-CP về một số nội dung của Luật An ninh mạng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng.
• Nghị định 292/2026/NĐ-CP.
• Thông tư 48/2026/TT-BCT.
• Nghị định 293/2026/NĐ-CP.
• Thông tư 12/2026/TT-BNG.
• Nghị định 286/2026/NĐ-CP.
• Thông tư 110/2026/TT-BTC.
• Nghị định 351/2026/NĐ-CP và Thông tư 50/2026/TT-BCT về tổ chức, chức năng của cơ quan Công Thương.
• Nghị định 360/2026/NĐ-CP và Nghị định 361/2026/NĐ-CP về điều kiện đầu tư và hoạt động giáo dục.
• Thông tư 65/2026/TT-BGDĐT về công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp.
• Nghị định 342/2026/NĐ-CP.
• Nghị định 363/2026/NĐ-CP.
• Cổng Dịch vụ công Bộ Công an – các thủ tục cấp, cấp lại, sửa đổi và gia hạn Giấy phép kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an toàn thông tin mạng.
• Cổng thông tin Bộ Ngoại giao – thông tin triển khai Công ước Apostille tại Việt Nam.

Nội dung được cập nhật đến ngày 28/09/2026 và nhằm cung cấp thông tin chung. Việc áp dụng từng quy định cần căn cứ vào hoạt động, hồ sơ, quy định chuyển tiếp và thủ tục hành chính đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.