Cập nhật pháp lý 01/11/2026:
Luật Xây dựng 135/2025/QH15 và Nghị định 217/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/07/2026. Phần dẫn nhập và thẩm quyền cấp phép đã được chỉnh để không còn mô tả Luật Xây dựng 2020 là khung hiện hành hoặc mặc định thẩm quyền cấp huyện.
Bài viết tập trung vào khung pháp luật xây dựng đang áp dụng trong năm 2026: Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và văn bản hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Nội dung trước đây về Luật Xây dựng 2020 chỉ có ý nghĩa đối chiếu giai đoạn cũ và quy định chuyển tiếp.
1. Luật Xây dựng hiện hành năm 2026
Luật Xây dựng 2025 số 135/2025/QH15 là luật hiện hành từ 01/07/2026; riêng một số điều khoản có hiệu lực từ 01/01/2026. Luật Xây dựng 2014 và Luật sửa đổi 62/2020/QH14 là nền tảng của giai đoạn trước, cần đọc cùng quy định chuyển tiếp khi đánh giá dự án, giấy phép hoặc hồ sơ phát sinh trước thời điểm luật mới có hiệu lực. Nghị định 217/2026/NĐ-CP hướng dẫn quản lý hoạt động xây dựng từ 01/07/2026. Vì vậy, không dùng bài tổng hợp “điểm mới Luật Xây dựng 2020” như hướng dẫn đầy đủ cho thủ tục năm 2026.
2. Các trường hợp không phải xin giấy phép xây dựng
Điều 43 Luật Xây dựng 135/2025/QH15 quy định các trường hợp không phải có giấy phép xây dựng và yêu cầu thông báo khởi công tương ứng. Danh mục và điều kiện miễn đã được thiết kế lại so với Luật 2014 sửa đổi năm 2020; không dựa riêng vào danh sách miễn cũ. Cần kiểm tra loại công trình, quy hoạch, hồ sơ dự án, cấp công trình và điều kiện chuyển tiếp trước khi kết luận công trình được miễn.
Một số công trình thuộc dự án đã được thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi có thể thuộc diện không phải xin giấy phép theo điều kiện luật định. Việc được miễn giấy phép không tự động miễn các nghĩa vụ về quy hoạch, thiết kế, phòng cháy chữa cháy, môi trường, thông báo khởi công hoặc quản lý trật tự xây dựng nếu quy định hiện hành vẫn yêu cầu.
3. Thời hạn cấp giấy phép xây dựng hiện nay
Không sử dụng mốc rút ngắn 10 ngày của Luật sửa đổi năm 2020 như thời hạn chung hiện hành. Thành phần hồ sơ, cơ quan tiếp nhận và thời gian xử lý phải tra theo Luật 135/2025/QH15, Nghị định 217/2026/NĐ-CP và thủ tục hành chính được UBND cấp tỉnh công bố cho từng loại công trình, địa bàn. Thời gian có thể khác nếu hồ sơ cần bổ sung, lấy ý kiến hoặc thuộc trường hợp chuyên ngành.
4. Điều kiện cần rà soát trước khi khởi công
Không khái quát rằng luật mới bỏ mọi điều kiện về nguồn lực hoặc hồ sơ trước khởi công. Nghĩa vụ của chủ đầu tư phải xác định theo loại dự án, giai đoạn đầu tư, quyết định phê duyệt, hợp đồng và quy định chuyển tiếp. Trước khi khởi công, cần rà soát giấy phép hoặc căn cứ miễn giấy phép, thiết kế, điều kiện an toàn, phòng cháy chữa cháy, môi trường và thông báo khởi công nếu thuộc diện phải thực hiện.
5. Đánh giá tác động môi trường cho dự án xây dựng
Đánh giá tác động môi trường không phát sinh chỉ vì một công trình thuộc lĩnh vực xây dựng. Nghĩa vụ môi trường được xác định theo phân loại dự án, quy mô, công suất, yếu tố nhạy cảm và pháp luật môi trường hiện hành. Chủ đầu tư cần đối chiếu hồ sơ môi trường của dự án với thủ tục đầu tư xây dựng; dự án đã có quyết định hoặc hồ sơ môi trường cần kiểm tra yêu cầu cập nhật khi thay đổi quy mô, công nghệ hoặc địa điểm.
6. Cơ quan có thẩm quyền cấp phép xây dựng
Từ ngày 01/07/2026, thẩm quyền được xác định theo Điều 53 Nghị định 217/2026/NĐ-CP và phân cấp có liên quan. Theo nguyên tắc chung, UBND cấp xã cấp giấy phép cho công trình cấp III, cấp IV và nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn; các trường hợp thuộc ngoại lệ tại Điều 53, khu vực/khu chức năng được giao thẩm quyền riêng hoặc công trình khác phải tra đúng cơ quan được quy định. Trước khi nộp, kiểm tra thủ tục hành chính đang công bố tại địa phương, loại công trình, cấp công trình và quy hoạch áp dụng. Không dùng hướng dẫn cũ mặc định UBND cấp huyện là nơi cấp phép.
Nghị định 217/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/07/2026; Luật Xây dựng 135/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026.

