Hoạt động đấu thầu đóng vai trò quan trọng trong quản lý đầu tư công, mua sắm tài sản công và cung ứng dịch vụ công. Tuy nhiên, nhiều năm qua, thực tiễn triển khai vẫn tồn tại bất cập, gây lãng phí, thất thoát ngân sách và thiếu minh bạch. Sự ra đời của nghị định 24 về đấu thầu được xem là bước đột phá, củng cố hành lang pháp lý, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong hoạt động đấu thầu.
Bài viết này Luật Dương Trí sẽ phân tích toàn diện bối cảnh, vai trò, nội dung và tác động của nghị định.
1. Bối cảnh ban hành nghị định 24 về đấu thầu
Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về đấu thầu, mua sắm công liên tục được cập nhật để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và minh bạch hóa hoạt động đầu tư, nghị định 24/2024/NĐ-CP về đấu thầu được ban hành như một bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác đấu thầu tại Việt Nam.
Những năm gần đây, công tác đấu thầu trong khu vực công và tư nhân vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế từ tình trạng thiếu cạnh tranh, thông tin chưa minh bạch, đến vướng mắc trong quy trình lựa chọn nhà thầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải có một văn bản quy định mới, cụ thể và phù hợp hơn với thực tiễn.
Chính vì vậy, việc ban hành nghị định 24 về Đấu thầu đã tạo ra bước chuyển đáng kể, vừa khắc phục những bất cập trong các quy định cũ, vừa hướng đến tăng tính minh bạch, hiệu quả và công bằng trong hoạt động đấu thầu.
Đáng chú ý, nghị định này còn được xây dựng dựa trên nền tảng chuyển đổi số trong quản lý đầu tư công, thúc đẩy việc ứng dụng hệ thống đấu thầu qua mạng, giảm thiểu rủi ro và chi phí cho cả bên mời thầu lẫn nhà thầu.
Có thể nói, nghị định hướng dẫn Luật đấu thầu 2023 không chỉ là sự điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà còn phản ánh tầm nhìn dài hạn của Chính phủ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng vốn nhà nước. Và để hiểu rõ hơn tác động của nghị định này, cần xem xét mục đích và vai trò cốt lõi mà văn bản hướng tới trong quá trình triển khai thực tế.
Chi tiết nghị định mới nhất về đấu thầu và lựa chọn nhà thầu
2. Vai trò và mục đích của nghị định 24 về đấu thầu
Ngoài ra, Luật Đấu thầu mà còn là công cụ pháp lý quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, bảo đảm công bằng và tăng cường kỷ cương pháp luật trong lĩnh vực đấu thầu. Nghị định này được xem là giải pháp thiết thực để ngăn chặn các hành vi gian lận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, các doanh nghiệp và toàn xã hội.
2.1. Tăng cường minh bạch và công bằng
Thông qua nghị định 24 quy định về đấu thầu, toàn bộ quy trình đấu thầu từ khâu chuẩn bị hồ sơ mời thầu, xét thầu, phê duyệt kết quả cho đến ký kết và quản lý hợp đồng đều được quy định chi tiết, rõ ràng, minh bạch.
Điều này giúp loại bỏ triệt để tình trạng “quân xanh, quân đỏ”, thông thầu, thiên vị hoặc ưu tiên không minh bạch. Các nhà thầu được bảo vệ quyền lợi chính đáng, có cơ hội cạnh tranh bình đẳng dựa trên năng lực và uy tín thực sự. Đây chính là nền tảng để xây dựng một môi trường đấu thầu công bằng, nâng cao chất lượng công trình và giảm thiểu rủi ro phát sinh sau này.
2.2. Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước
Nghị định 24 về đấu thầu đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa và đồng bộ hóa quy trình quản lý, giám sát dự án từ trung ương đến địa phương.
Việc áp dụng chung một khung pháp lý trên toàn quốc giúp giảm sai sót, hạn chế các thủ tục không cần thiết và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Đồng thời, nghị định giúp giảm chi phí không chính thức, chống lãng phí và thất thoát ngân sách nhà nước.
Nhờ sự chặt chẽ và minh bạch này, niềm tin của xã hội vào hoạt động đầu tư công được củng cố, uy tín của cơ quan quản lý Nhà nước được nâng cao, tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế — xã hội bền vững.
2.3. Thúc đẩy cạnh tranh và thu hút nhà thầu chất lượng
Với các quy định rõ ràng, nghiêm ngặt từ nghị định 24 về đấu thầu, môi trường cạnh tranh được nâng lên một tầm cao mới, minh bạch và bình đẳng hơn.
Điều này giúp loại bỏ những doanh nghiệp kém năng lực, chỉ dựa vào mối quan hệ hay gian lận để trúng thầu. Ngược lại, những doanh nghiệp có thực lực, uy tín và kinh nghiệm sẽ có cơ hội tham gia nhiều dự án hơn, mang lại chất lượng công trình vượt trội và tối ưu chi phí cho ngân sách.
Đây chính là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao chất lượng hạ tầng, tránh lãng phí, thất thoát và mang lại giá trị thực sự cho cộng đồng, góp phần cải thiện môi trường đầu tư và phát triển kinh tế quốc gia.
nghị định 24/2024/NĐ-CP về đấu thầu được ban hành với mục tiêu khắc phục những vướng mắc thực tế trong quá trình tổ chức đấu thầu. Văn bản này không chỉ hướng dẫn quy trình lựa chọn nhà thầu, mà còn làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan, tăng cường minh bạch và kiểm soát chi tiêu đầu tư công.
3.1. Quy định về chuẩn bị đấu thầu
Một trong những điểm nhấn của nghị định này là yêu cầu chuẩn bị hồ sơ phải kỹ lưỡng và đúng quy định. Các cơ quan, đơn vị mời thầu phải:
Lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu rõ ràng, công khai trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Soạn hồ sơ mời thầu minh bạch, không gài tiêu chí bất lợi cho bất kỳ doanh nghiệp nào.
Thẩm định, phê duyệt hồ sơ theo đúng quy trình, có biên bản và lưu trữ đầy đủ.
Thực tế cho thấy, nhiều dự án chậm tiến độ hoặc bị khiếu nại đều xuất phát từ việc chuẩn bị hồ sơ sơ sài. Vì vậy, quy định này giúp giảm sai sót, rút ngắn thời gian xử lý và tăng hiệu quả công tác đấu thầu.
3.2. Quy trình lựa chọn và xét thầu
Nghị định 24 về đấu thầu quy định rõ các bước lựa chọn nhà thầu, từ thông báo mời thầu, mở thầu, đánh giá hồ sơ đến phê duyệt kết quả. Một số điểm đáng chú ý gồm:
Nhà thầu được đánh giá dựa trên năng lực kỹ thuật, kinh nghiệm, giá dự thầu và hồ sơ pháp lý.
Cơ quan mời thầu phải tuân thủ quy trình đánh giá theo thang điểm và tiêu chí cụ thể, tránh tình trạng xét thầu cảm tính.
Kết quả trúng thầu phải được công khai, có biên bản và lưu trữ để kiểm tra khi cần thiết.
Cách làm này giúp các doanh nghiệp có thực lực tiếp cận cơ hội bình đẳng, đồng thời giảm đáng kể tình trạng thông thầu hoặc dàn xếp kết quả như từng xảy ra ở nhiều dự án trước đây.
3.3. Quản lý, giám sát và xử lý vi phạm
Sau khi trúng thầu, cơ quan quản lý tăng cường giám sát quá trình triển khai dự án.
Các đơn vị thi công phải báo cáo tiến độ, chất lượng và chi phí định kỳ.
Nếu phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền được phép tạm dừng, hủy thầu hoặc xử phạt hành chính tùy mức độ.
Nhà thầu tái phạm có thể bị đưa vào danh sách hạn chế hoặc cấm tham gia đấu thầu trong thời gian nhất định.
Việc kiểm soát này giúp tránh tình trạng đội vốn, chậm tiến độ hoặc chất lượng công trình không đạt yêu cầu — vấn đề từng gây thất thoát lớn trong đầu tư công.
Tóm lại, nghị định 24 về đấu thầu mang tính thực tiễn cao, đáp ứng đúng yêu cầu minh bạch và quản lý chặt chẽ hoạt động đấu thầu hiện nay. Với những quy định rõ ràng về quy trình, trách nhiệm và chế tài xử lý, nghị định góp phần nâng cao chất lượng dự án, giảm thất thoát và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp. Đây là bước cải thiện đáng ghi nhận trong quản lý đầu tư công và mua sắm Nhà nước.
