17/12/2024 | Chia sẻ

Luật Đấu thầu 2023: Điểm Mới & Cập Nhật

Ngày đăng: 17/12/2024Tác giả: Phạm Đình AnhCập nhật: 18/08/2026

Luật Đấu thầu 2023 (Luật số 22/2023/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2023 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, mang đến nhiều thay đổi quan trọng so với Luật Đấu thầu 2013. Luật mới này được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh minh bạch, công bằng và hiệu quả hơn trong hoạt động đấu thầu, góp phần phòng chống tham nhũng, lãng phí. Bài viết này Dương Trí sẽ cung cấp tới bạn thông tin chi tiết về những điểm mới nổi bật của Luật Đấu thầu 2023, giúp các tổ chức, cá nhân liên quan nắm bắt và áp dụng hiệu quả các quy định mới.

1. Tổng Quan về Luật Đấu thầu 2023

Luật Đấu thầu 2023 (Luật số 22/2023/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 23 tháng 6 năm 2023 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2024. Luật này thay thế Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về đấu thầu tại Việt Nam.

Luật Đấu thầu 2023 quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu; thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động đấu thầu; hoạt động lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu, hoạt động lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh.

Mục tiêu chính của Luật là:

Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước: Đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế trong hoạt động đấu thầu, tránh thất thoát, lãng phí.
Hoàn thiện khung pháp lý: Khắc phục những bất cập của Luật Đấu thầu 2013, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Phòng chống tham nhũng: Ngăn chặn các hành vi tiêu cực, tham nhũng trong hoạt động đấu thầu.
Thúc đẩy phát triển kinh tế: Tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

So với Luật Đấu thầu 2013, Luật 2023 có nhiều điểm mới quan trọng về:

Đối tượng áp dụng: Mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung một số đối tượng áp dụng.
Hành vi bị cấm: Bổ sung nhiều hành vi bị cấm để ngăn chặn tiêu cực.
Hình thức lựa chọn nhà thầu: Bổ sung và điều chỉnh một số hình thức lựa chọn nhà thầu.
Quy trình, thủ tục đấu thầu: Cải tiến quy trình, thủ tục để đơn giản hóa và minh bạch hơn.
Ưu đãi trong đấu thầu: Bổ sung quy định về ưu đãi cho một số đối tượng.

Theo tôi, việc thay thế Luật Đấu thầu 2013 bằng Luật Đấu thầu 2023 là một bước tiến tất yếu. Với Luật mới, hành lang pháp lý đã được mở rộng và đồng bộ hơn, đặc biệt là hướng tới minh bạch hóa và phòng ngừa tham nhũng.

2. Những Điểm Mới Nổi Bật của Luật Đấu thầu 2023

Luật Đấu thầu 2023 (Luật số 22/2023/QH15) mang đến nhiều thay đổi quan trọng so với Luật Đấu thầu 2013, tập trung vào các nội dung sau:

Kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu: Đây là một điểm mới quan trọng. Theo đó, đối với dự án có nhiều gói thầu, chủ đầu tư có thể trình người có thẩm quyền xem xét, quyết định việc tổ chức lập, phê duyệt kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu trước khi lập, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho từng gói thầu. Điều này giúp cho việc quản lý và triển khai dự án được đồng bộ và hiệu quả hơn.
Nội dung Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (KHLCNT): Luật 2023 đã có những điều chỉnh so với Luật 2013 về nội dung KHLCNT, đáng chú ý là việc bổ sung yêu cầu về thời gian tổ chức lựa chọn nhà thầu và thời gian bắt đầu tổ chức lựa chọn nhà thầu. Điều này giúp tăng tính minh bạch và chủ động trong quá trình đấu thầu.
Bổ sung hành vi bị cấm (Điều 16): Luật 2023 bổ sung nhiều hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, nhằm ngăn chặn các hành vi tiêu cực, tham nhũng và đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng. Một số hành vi bị cấm mới bao gồm:
- Thông thầu;
- Gian lận;
- Cản trở;
- Không bảo đảm công bằng, minh bạch;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu;
- Nhà thầu chuyển nhượng thầu trái phép;
- … (Xem chi tiết tại Điều 16 Luật Đấu thầu 2023).
Quy định mới về các trường hợp hủy thầu (Điều 17): Luật quy định rõ ràng và cụ thể hơn về các trường hợp được hủy thầu, đảm bảo tính minh bạch và khách quan, chẳng hạn như:
- Tất cả hồ sơ dự thầu không đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu;
- Thay đổi mục tiêu, phạm vi đầu tư đã được phê duyệt;
- Có bằng chứng về hành vi thông thầu, gian lận, cản trở;
- … (Xem chi tiết tại Điều 17 Luật Đấu thầu 2023).
Bổ sung gói thầu áp dụng chỉ định thầu (Điều 23): Luật bổ sung một số trường hợp được áp dụng hình thức chỉ định thầu, nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách hoặc đặc thù của dự án, như
- Gói thầu cần triển khai ngay để khắc phục sự cố bất khả kháng;
- Gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế để cấp cứu người bệnh;
- … (Xem chi tiết tại Điều 23 Luật Đấu thầu 2023).

Tuy nhiên, việc áp dụng chỉ định thầu phải tuân thủ các điều kiện chặt chẽ được quy định tại Luật.

Bổ sung gói thầu áp dụng hình thức chào hàng cạnh tranh (Điều 24): Mở rộng phạm vi áp dụng hình thức chào hàng cạnh tranh đối với gói thầu mua sắm hàng hóa thông dụng, dịch vụ tư vấn đơn giản, dịch vụ phi tư vấn thông dụng để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia.
Bổ sung quy định về giá gói thầu (Điều 12): Luật làm rõ hơn về cách xác định giá gói thầu, bao gồm cả việc xác định giá gói thầu trong trường hợp áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu khác nhau.
Sửa đổi mức bảo đảm dự thầu trong hồ sơ mời thầu: Mức bảo đảm dự thầu được quy định từ 1% đến 3% giá gói thầu.
Bổ sung quy định về ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu (Điều 10): Luật quy định rõ các trường hợp được hưởng ưu đãi và mức ưu đãi, nhằm hỗ trợ các đối tượng ưu tiên theo chính sách của Nhà nước, ví dụ như
- Nhà thầu là doanh nghiệp nhỏ và vừa;
- Nhà thầu sử dụng nhiều lao động địa phương;
- … (Xem chi tiết tại Điều 10 Luật Đấu thầu 2023).

Tôi đánh giá rất cao quy định về kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Nhiều khách hàng của tôi đã chia sẻ rằng họ từng rơi vào cảnh tiến độ dự án chậm chỉ vì kế hoạch đấu thầu cho từng gói bị cắt khúc, thiếu sự đồng bộ. Nay, khi luật cho phép lập kế hoạch tổng thể, vấn đề quản lý dự án chắc chắn sẽ mạch lạc và hiệu quả hơn.

Việc bổ sung hành vi bị cấm cũng là một cải tiến đáng ghi nhận. Rõ ràng, nếu không có chế tài đủ mạnh, tình trạng thông thầu, gian lận sẽ khó bị đẩy lùi. Với những quy định mới, tôi tin “sân chơi” đấu thầu sẽ công bằng hơn cho cả nhà thầu lớn và nhỏ.

Những Điểm Mới Nổi Bật của Luật Đấu thầu 2023

3. Quy trình Lựa chọn Nhà thầu theo Luật Đấu thầu 2023

Luật Đấu thầu 2023 quy định quy trình lựa chọn nhà thầu một cách chi tiết và minh bạch. Quy trình này có thể được khái quát qua các bước chính sau, tùy thuộc vào từng hình thức lựa chọn nhà thầu cụ thể (đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh, chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện…), sẽ có những điểm khác biệt nhất định. Tuy nhiên, quy trình chung thường bao gồm:

Lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu (KHLCNT): Căn cứ Điều 36 Luật Đấu thầu 2023, KHLCNT phải được lập cho toàn bộ dự án, dự toán mua sắm. Nội dung KHLCNT bao gồm thông tin về gói thầu, hình thức lựa chọn nhà thầu, phương thức lựa chọn nhà thầu, thời gian bắt đầu tổ chức lựa chọn nhà thầu, loại hợp đồng, giá gói thầu… KHLCNT phải được người có thẩm quyền phê duyệt. Đối với dự án, dự toán mua sắm có nhiều gói thầu, có thể lập kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu (Điều 35).
Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu: Bước này bao gồm các công việc như lập hồ sơ mời thầu (HSMT) hoặc hồ sơ yêu cầu (HSYC), xác định tiêu chí đánh giá, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tổ chức đấu thầu. HSMT/HSYC phải tuân thủ theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Tổ chức lựa chọn nhà thầu: Thực hiện đăng tải thông tin về đấu thầu theo quy định. Phát hành HSMT/HSYC cho các nhà thầu quan tâm. Tiếp nhận, quản lý hồ sơ dự thầu/hồ sơ đề xuất. Tổ chức đóng, mở thầu theo đúng thời gian quy định.
Đánh giá hồ sơ dự thầu/hồ sơ đề xuất: Thành lập tổ chuyên gia để đánh giá HSMT/HSYC dựa trên các tiêu chí đã được nêu trong HSMT/HSYC. Đánh giá được thực hiện theo phương pháp đánh giá được quy định trong Luật Đấu thầu và văn bản hướng dẫn.
Thẩm định và phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu: Báo cáo kết quả đánh giá được trình lên cấp có thẩm quyền để thẩm định và phê duyệt.
Thương thảo, hoàn thiện hợp đồng (nếu có): Trong một số trường hợp, có thể tiến hành thương thảo hợp đồng với nhà thầu được lựa chọn để làm rõ các điều khoản trong hợp đồng.
Ký kết hợp đồng: Ký kết hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu trúng thầu. Việc ký kết hợp đồng phải dựa trên kết quả lựa chọn nhà thầu đã được phê duyệt và tuân thủ quy định của pháp luật về hợp đồng.
Thực hiện hợp đồng: Nhà thầu trúng thầu thực hiện hợp đồng theo các điều khoản đã ký kết. Chủ đầu tư có trách nhiệm giám sát việc thực hiện hợp đồng.

Từ ngày 01/01/2025, áp dụng đấu thầu qua mạng đối với tất cả các gói thầu, trừ trường hợp không đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định tại khoản 5 Điều 50 Luật Đấu thầu 2023.

Rõ ràng là quy trình theo Luật Đấu thầu 2023 đã chặt chẽ và minh bạch hơn nhiều. Đặc biệt, tôi rất hoan nghênh việc áp dụng đấu thầu qua mạng toàn diện từ 01/01/2025. Tôi cho rằng đây chính là bước tiến lớn, giúp giảm đáng kể chi phí và hạn chế tình trạng “xin – cho” trong thủ tục.

Quy trình Lựa chọn Nhà thầu theo Luật Đấu thầu 2023

4. Các Câu Hỏi Thường Gặp và Tình Huống Thực Tế Về Luật Đấu thầu 2023

Việc áp dụng Luật Đấu thầu trong thực tiễn thường phát sinh nhiều thắc mắc. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp và cách xử lý dựa trên Luật Đấu thầu 2023:

Khi nào thì được áp dụng chỉ định thầu? Luật quy định rõ các trường hợp được áp dụng chỉ định thầu, ví dụ như gói thầu cấp bách, gói thầu có tính đặc thù, gói thầu mua sắm hàng hóa dịch vụ công có giá trị nhỏ. Việc áp dụng chỉ định thầu phải tuân thủ các điều kiện chặt chẽ được quy định tại Điều 23 Luật Đấu thầu 2023.
Làm thế nào để biết thông tin về các gói thầu? Theo Luật, thông tin về các gói thầu phải được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Các nhà thầu có thể truy cập hệ thống này để tìm kiếm thông tin về các gói thầu phù hợp.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa được hưởng ưu đãi gì trong đấu thầu? Luật Đấu thầu 2023 quy định về ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ví dụ như được cộng điểm trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu. Các điều kiện và mức ưu đãi được quy định chi tiết trong Luật và các văn bản hướng dẫn.
Nếu phát hiện hành vi vi phạm trong đấu thầu thì cần làm gì? Luật quy định về cơ chế khiếu nại, tố cáo trong hoạt động đấu thầu. Các bên liên quan có quyền khiếu nại, tố cáo về các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình đấu thầu đến cơ quan có thẩm quyền.

Tóm lại, Luật Đấu thầu 2023 mang đến những thay đổi quan trọng, tăng cường minh bạch, công bằng và hiệu quả trong hoạt động đấu thầu. Các quy định mới về quy trình, hành vi bị cấm và ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ sẽ giúp tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và sử dụng hiệu quả vốn nhà nước.

Theo ý kiến từ Luật sư Phạm Đình Tú (Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội), với kinh nghiệm nhiều năm tư vấn và tham gia giải quyết tranh chấp trong hoạt động đấu thầu, ông cho rằng ở Luật Đấu thầu 2023 một điểm khác biệt rõ ràng: luật không chỉ nhằm siết chặt quản lý như trước, mà đã mở ra nhiều cơ hội mới để doanh nghiệp tự tin tham gia thị trường công khai trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Nếu được triển khai đúng và nghiêm túc, những quy định này sẽ trở thành nền tảng để hình thành một thị trường đấu thầu thật sự công bằng, minh bạch và hiệu quả, qua đó tạo sức hút lớn hơn đối với cả nhà đầu tư trong nước lẫn quốc tế.

Sau khi điểm qua những thay đổi quan trọng trong Luật Đấu thầu 2023, không thể không nhắc đến một lĩnh vực có liên quan chặt chẽ trong việc triển khai các dự án đầu tư và xây dựng: Luật Xây dựng 2020. Bên cạnh việc cập nhật quy trình đấu thầu, Luật Xây dựng 2020 cũng mang đến những quy định mới nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong các dự án xây dựng. Cùng khám phá thêm về những điểm mới trong Luật Xây dựng 2020 tại đây.

Ngoài ra, nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ trong việc tuân thủ các quy định mới, Luật Dương Trí luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn, cung cấp các dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp và hiệu quả.